ارزیابی تولید علوفه هیدروپونیک جو از نظر شاخص های اقتصادی و انرژی و مقایسه آن با تولید برخی گیاهان علوفه ای در شرایط معمولی

با توجه به محدودیت منابع در تولید علوفه تازه برای تغذیه دام و پیشرفت های نوین در تولید محصولات زراعی، تولید علوفه هیدروپونیک مورد توجه قرار گرفته است. این روش تولید علوفه به دلیل تفاوت هایی که با روش معمول تولید علوفه دارد، باید از جوانب مختلف با روش های معمول مقایسه شود تا مزایا و معایب آن مشخص گردد. از جمله عوامل مختلفی که بر تصمیم گیری در مورد قابل استفاده بودن این روش تولید علوفه موثر است، شاخص های اقتصادی و انرژی و بهره وری مصرف آب می باشد. در این پژوهش، چهار تیمار علوفه هیدروپونیک جو، ذرت علوفه ای، جو مزرعه ای آبی (تولید کاه و دانه) و علوفه یونجه از نظر اقتصادی، بهره وری مصرف آب و شاخص های انرژی در شهرستان نی ریز با هم مقایسه شدند. اطلاعات لازم در مورد تیمارهای ذرت علوفه ای، جو مزرعه ای و علوفه یونجه به روش پرسش نامه ای از کشاورزان شهرستان نی ریز جمع آوری شد و اطلاعات تیمار علوفه هیدروپونیک جو نیز از طریق اندازه گیری در گلخانه تولید علوفه جو هیدروپونیک شرکت نوبر نی ریز به دست آمد. داده های شاخص های انرژی و بهره وری مصرف آب در قالب طرح کاملا تصادفی با 4 تیمار و 12 تکرار در نرم افزار SAS تجزیه و تحلیل شدند و میانگین تیمارها با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن مقایسه شدند. به منظور تجزیه و تحلیل اقتصادی تیمارها و اتخاذ تصمیم جامع و مناسب، روش قیمت تمام شده، بازده خالص و تکنیک تحلیل سلسله مراتبی مورد استفاده قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که تیمار علوفه هیدروپونیک جو بیش ترین مقدار ماده خشک در واحد سطح را تولید کرد و کم ترین مقدار ماده خشک تولیدی در واحد سطح مربوط به کشت جو در مزرعه بود. در صورت اغماض از آب مصرف شده برای بذر کشت شده، تیمار علوفه هیدروپونیک جو با اختلاف بسیار زیاد نسبت به تیمارهای دیگر، بیش ترین مقدار بهره وری مصرف آب را داشت (3/65 کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب) و تیمار یونجه کم ترین مقدار بهره وری مصرف آب (64/0 کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب) را به خود اختصاص داد. در صورت لحاظ کردن آب مصرف شده برای تولید بذر کشت شده، بیش ترین مقدار بهره وری آب به تیمار ذرت علوفه ای اختصاص یافت (13/1 کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب) و تیمار علوفه هیدروپونیک جو در رتبه دوم قرار گرفت (85/0 کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب). مقایسه تیمارها از نظر شاخص های انرژی نشان داد که تیمار ذرت علوفه ای بیش ترین مقدار شاخص های نسبت انرژی، انرژی خالص تولیدی و بهره وری انرژی (به ترتیب با 88/1، 125844 مگاژول بر هکتار و 281/0 کیلوگرم بر مگاژول) را داشت و کم ترین مقادیر این شاخص ها (نسبت انرژی 65/0، انرژی خالص تولیدی 15252661- مگاژول بر هکتار و بهره وری انرژی 037/0 کیلوگرم بر مگاژول) مربوط به تیمار علوفه هیدروپونیک جو بود. نتایج بررسی های اقتصادی نیز نشان داد که ذرت علوفه ای دارای کم ترین قیمت تمام شده در بین محصولات مورد مطالعه بود و پس از آن علوفه جو هیدورپونیک قرار داشت. همچنین قیمت تمام شده علوفه جو هیدروپونیک از پایداری بالایی در برابر تغییرات قیمت آب برخوردار بود. علاوه بر آن، از نظر اقتصادی قیمت سر به سر علوفه جو هیدورپونیک و ذرت علوفه ای برابر 3600 ریال بود. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی، علوفه هیدروپونیک جو در اولویت نخست تولید قرار گرفت. در عین حال تلاش در جهت کاهش هزینه تولید، بهبود بهره وری انرژی و ارتقا شاخص زیست محیطی در تولید این محصول در راستای توسعه آن، امری ضروری است.کلمات کلیدی: بازده خالص اقتصادی ، بهره وری انرژی، بهره وری مصرف آب، شاخص زیست محیطی،کشت هیدروپونیک