استخراج و تجزیه کمی و کیفی اسانس اکسشن های گونه های مختلف Anthemis کشت شده در ایستگاه تحقیقات البرز

جنس Anthemis (با نام فارسی بابونه) متعلق به خانواده کاسنی و دارای حدود 39 گونه گیاه علفی یک ساله و چند ساله است. اسانس گل، برگ و ساقه آن حاوی ترکیباتی است که در صنایع دارویی کاربرد دارد. جنس Tanacetum، نیز 54 گونه در فلور ایرانیکا دارد که 25 گونه آن از ایران ذکر شده است. در این پروژه بررسی کمی و کیفی اسانس اکسشن های مختلفی از تعدادی از گونه های آنتمیس در حالت زراعی مدنظر بود که در حین اجرای پروژه برخی گونه های کشت شده تاناستوم نیز به تحقیق اضافه شد.جهت بررسی کمی و کیفی اسانس بذر اکسشن های مختلف بابونه زرد (Anthemis tinctoria) (به تعداد 15 اکسشن) و توده های مختلف سه گونه آنتمیس به نامهای Anthemis triumfettlii، A. haussknechtii و A. pseudocotula، به تعداد 27 اکسشن از سه گونه از رویشگاه های طبیعی جمع آوری و در ایستگاه تحقیقات البرز (کرج) در قالب طرح بلوک کامل تصادفی کشت گردید. سرشاخه گلدار همه نمونه ها در زمان گلدهی کامل به همراه نمونه های گل، ساقه، برگ و سرشاخه گلدار A. pseudocotula و Anthemis tinctoria جمع آوری شده و اسانس آن ها با روش تقطیر با آب استخراج و با دستگاه های GC و GC/MC تجزیه و شناسایی شدند. داده ها با نرم افزار Excel دسته بندی و با روش Ward تجزیه خوشه ای شدند. نتایج نشان داد که بازده اسانس در گونه ها و جمعیت های مختلف، متفاوت است. بازده اسانس در جمعیت های A. Haussknechtii از 06/0 تا 2/0 درصد، در جمعیت های A. pseudocotula از03/0 تا 17/0 درصد و در جمعیت های A. triumfettlii از 004/0 تا 3/0 درصد و در جمعیت های مختلف Anthemis tinctoria از 018/0 درصد تا 11/0 درصد متغیر می باشند. نتایج آنالیز اندام های مختلف هوایی A. pseudocotula نشان داد که بازده اسانس در گل، ساقه، برگ و سرشاخه گلدار به ترتیب 06/0، 02/0، 06/0 و 06/0 درصد می باشد. ترکیبات اسانس و درصد آنها در اندام های مختلف، متفاوت بوده بطوریکه در گل بیشترین ترکیبات را بتا-توجون (6/33%)، اسپاتولنول (3/20%) و سیس-بتا-فارنزن (5/%9)، در سرشاخه گلدار بتا-توجون (34%)، سیس-بتا-فارنزن (3/12%) و کاریوفیلن اکسید (3/12%) و در برگ بتا- توجون (3/27%)، کادین-4-ان-7-اول (11%)، کاریوفیلن (10%) و در ساقه سیس-بتا-فارنزن (3/62)، لاوندولیل، 2-متیل بوتانوات (4/12) و بتا-توجون (9/2) تشکیل می دهند.از آنالیز اسانس سرشاخه 27 جمعیت سه گونه آنتمیس یادشده 67 ترکیب شیمیایی بدست آمد که در اکسشن های گونه triumfettlii A. ترکیب های هومولن اپوکساید در جمعیت سمنان2 (2/23%)، گاما-کادنین در جمعیت شاهرود (7/22%)، گلوبولول در جمعیت رامیان (3/18%)، ان-هگزا دکانول در جمعیت آذربایجان شرقی (1/17%) بیشترین سهم را در ترکیب اسانس داشتند و در اکسشن های A. haussknechtii ترکیب های کاریوفیلن در جمعیت دره شهر (5/20%)، اسپاتولنول در جمعیت های دره شهر، قروه و دیواندره به ترتیب با (1/19%، 1/18 % و 19/16%) و در اکسشن های A. pseudocotula ترکیب بتا-توجون در جمعیت های گلستان2، گلستان3، مراوه تپه، تهران و شاهدیه یزد به ترتیب با (9/62%، 3/36%، 34%، 1/33% و 1/26%) و کاریوفیلن اکسید در جمعیت شاهدیه یزد (4/20%) بیشترین ترکیبات را در اسانس سرشاخه گلدار تشکیل می دهند.نتایج حاصل از دسته بندی خوشه ای ترکیبات اسانس جمعیت ها، نشان از قرار گرفتن آن ها در دسته ها و زیردسته های مختلف را دارد. شیوه قرارگرفتن جمعیت ها در گروه ها و زیرگروه های مختلف نشان از تفاوت ترکیب ها و درصد آنها داشته و می تواند حاکی از نقش تفاوت ژنتیکی در تعیین ویژگی فیتوشیمیایی در این گونه های دارویی قلمداد شود.در مورد بابونه زرد (Anthemis tinctoria) بازده اسانس (W/W نسبت به وزن خشک) گل (09/0%) و اندام هوایی (52/0%) بیشتر از بازده اسانس ساقه و برگ (05/0%) بدست آمد. طبق این نتایج، اسانس گیری از گلهای بابونه زرد و حذف سایر اندامهای هوایی (که برای برخی گونه های دیگر بابونه مرسوم است) منجر به هدر دادن مقدار زیادی اسانس موجود در برگ و ساقه می شود. نتایج نشان داد که مقدار آلفا-اودسمول به عنوان جز اصلی این اسانس از 10 تا 40 درصد در اسانس اندامهای مختلف متغیر است که کمترین مقدار آن در اسانس برگ و بیشترین مقدار آن در اسانس سرشاخه گلدار وجود دارد. در حالیکه بیشترین میزان بتا-اودسمول ابتدا در اسانس گل و سپس ساقه مشاهده شد. حضور مقدار زیاد کریزانتنون و کامفور در اسانس برگ نیز قابل ملاحظه بود. بنا بر نتایج این تحقیق می توان با اسانس گیری از سرشاخه گلدار یا کل اندام هوایی این گونه آنتمیس در مرحله گلدهی کامل، عملکرد بیشتری از اسانس را بدست آورد. منشا بذرهای Anthemis tinctoria از مناطق نقده (363 و 367)، آذربایجان غربی (366)، سردشت (368 و 372)، بانه (369، 364 و370)، پیرانشهر (375 و 382)، اردبیل (376)، خلخال (377) و ارومیه (381) و نامشخص (371 و 374) بودند. نتایج حاصل از تجزیه اسانس نشان داد که تنوع زیادی در ترکیب های اسانس و درصد آنها وجود داشت. ترکیب عمده اسانس ها شامل گوایول (در 8 اکسشن)، 8،1-سینیول (در 7 اکسشن)، اسپاتولنول (در 8 اکسشن)، آلفا-اودسمول (در 7 اکسشن)، ترپنین4-ال (در 5 اکسشن)، ان- نانونال، کاریوفیلین اکساید و کامفور (در 4 اکسشن) بودند. پنج ترکیب ان-نانونال، ترپنین4-ال، نریل استات، ترپنین4-ال و گوایول در کلیه اکسشن ها مشاهده گردید. با توجه به تنوع در نوع ترکیب ها و درصد آنها می توان با مطالعه اکسشن ها نسبت به گزینش آنها به منظور مصارف خاص دارویی و صنعتی و یا کشت وسیع و اصلاح اقدام نمود.بذرpolycephalum. Tanacetumنیز از 15 منطقه ایران جمع آوری شده و در مزرعه تحقیقاتی ایستگاه تحقیقات البرز واقع در شهرستان کرج، وابسته به موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور کشت شد. به منظور بررسی و مقایسه کمی و کیفی اسانس سرشاخه گلدار در همه توده ها و هر یک از اجزای آن (گل، برگ و ساقه) به صورت مجزا در یکی از توده ها (توده کردستان - قروه 1) نمونه برداری از گیاهان در زمان اوج گلد