بررسی و تعیین بهترین مدیریت بهره برداری بر عملکرد و بقا گونه های آنغوزه و باریجه و کندل در شرایط دیم )خاص)

گونه دارویی و صنعتی آنغوزه (Ferula assa foetida)، کندل (Dorema ammoniacum) و باریجه (Ferula gummosa) از مهمترین گیاهان شاخص در مناطق خشک و بیابانی و نیمه خشک استان خراسان محسوب می شوند. صمغ حاصله از این گیاهان از نظر دارویی، صنعتی و صادراتی اهمیت فوق العاده دارند متاسفانه به دلیل برداشت سنتی و غیر علمی زمینه انقراض این گونه ها در گذشت زمان فراهم شده است، بطوریکه هر ساله از سطح رویشگاه این گونه های مهم کاسته می شود. هدف از این پژوهش تعیین بهترین روش مدیریت بهره برداری در گونه های مورد مطالعه است. این تحقیق به مدت چهار سال در شرایط مزرعه‎ایی و بدون آبیاری (دیم) در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی انجام شد. در کشت زراعی از بوته‎های 8 ساله که به صورت دیم در سالهای قبل کشت شده بودند استفاده گردید بدین منظور پس از اتمام دوره رشد گونه های مورد مطالعه از هر گونه تعداد 10 بوته بصورت تصادفی انتخاب گردید و پس از اندازه‎گیری صفات مورد نظر، سه روش مختلف تیغ زنی گیاه شامل سنتی، پله ایی و مقعر و دو تیمار تعداد دفعات برداشت (5 و 10 بار تیغ زنی) بر روی بوته های انتخابی در شرایط زراعی اعمال گردید و اثرات این تیمارها برروی صفات مختلف اندازه گیری شد و داده های جمع آوری شده با استفاده از طرح فاکتوریل آنالیز شدند. نتایج نشان داد که در شرایط زراعی اثرات روش و دفعات تیغ زنی در هر سه گونه و صفات مورد بررسی و مطالعه معنی دار بود. در این خصوص میزان تولید صمغ در آنغوزه بین 4/2 (روش مقعر) تا19 /6 گرم (روش سنتی) در روشهای مختلف در نوسان بود. تعداد دفعات تیغ‎زنی نیز در تولید صمغ اهمیت دارد در این رابطه در هر سه گونه مورد تعداد 5 بار تیغ زنی حداقل میزان صمغ و 10 بارتیغ زنی (بصورت تجمعی) بیشترین میزات صمغ بدست آمد. نتایج نشان داد که روش برداشت سنتی بیشترین خسارت را به گیاهان وارد می کند بود و دو روش دیگر تفاوت معنی داری با روش سنتی داشتند. ایجاد خراش و برداشت صمغ از ساقه گیاه کندل باعث کاهش تولید بذر می گردد. میزان خسارت با افزایش تعداد دفعات تیغ زنی افزایش می یابد در صورتیکه میزان تولید صمغ متناسب با تیغ زنی بیشتر افزایش ندارد. با توجه به نتایج بدست آمده توصیه می گردد که در هر سه گونه مورد مطالعه روش برداشت سنتی ممنوع و از روش قطع قسمتی از یقه (پله ایی) استفاده گردد. کلمات کلیدی: روش تیغ زنی، صمغ آنغوزه، باریجه و کندل، کشت