بررسی دشمنان طبیعی بید گوجه فرنگی Tuta absoluta Meyrick (Lep., Gelechiidae) در استان تهران و تعیین کارآیی گونه غالب سن شکارگر در کنترل آفت

بید گوجه فرنگی، Tuta absoluta (Meyrick) یکی از آفات مهم گوجه فرنگی است که پتانسیل خسارتزایی بالایی دارد. با ورود آفت در سال 1389 به کشور و انتشار سریع آن در اکثر مناطق کشت گوجه فرنگی، تحقیقات آزمایشگاهی ومزرعه ای برای شناسایی دشمنان طبیعی فعال علیه آفت در منطقه جهت مدیریت آن انجام گردید. طی سالهای 96-1395 در مزرعه تحقیقاتی گوجه فرنگی در ورامین، در نمونه برداری های هفتگی از طریق تکاندن بوته روی سینی و بازرسی بوته ها، سن شکاری Nesidiocoris tenuis (Reuter) فعال علیه آفت جمع آوری و تغییرات جمعیت آن در ارتباط با جمعیت فعال لاروهای بید گوجه فرنگی در طی فصل رشد گیاه میزبان بررسی شد. علاوه بر آن در سال 1396 زنبور پارازیتویید لارو آفت Bracon hebetor Say نیز در مزرعه بر روی لاروهای آفت مشاهده و تا پایان فصل نمونه گیری شد. در بررسی کارآیی سن شکارگر مزبور در کنترل آفت، رهاسازی یک سن ماده روی تراکم های مختلف (2، 5 و 10 حشره کامل) بید گوجه فرنگی درون قفس یک مترمکعبی در مزرعه نشان داد که یک سن شکارگر توان کنترل جمعیت 10 حشره کامل آفت در مترمربع را در حدود سطح زیان اقتصادی آفت دارد. در آزمایشگاه نیز واکنش عددی دموگرافیک و جدول زندگی سن N. tenuis روی تراکم های مختلف (دو برابر، برابر و نصف حدسیری) تخم بید گوجه فرنگی بررسی شد. زادآوری سن در تراکم بالای طعمه (دو برابر حد سیری) با 7/100 پوره و در تراکم میانی (برابر حد سیری) با 3/46 پوره بترتیب حدود 7 برابر و 3 برابر تراکم پایین طعمه (نصف حدسیری) با 4/14 پوره بود، که نشانگر تشدید کارآیی سن با افزایش تراکم آفت می باشد. پارامترهای رشد جمعیت پایدار سن نیز در تراکم های مختلف طعمه نشان داد که نرخ های ناخالص و خالص تولیدمثل و نرخ های ذاتی و متناهی افزایش جمعیت در تراکم بالای طعمه به ترتیب 7/54 و 6/40 پوره/فرد و 119/0 و 13/1 بر روز بیش از مقادیر آنها در تراکم های میانی و پایین طعمه بود. نتایج نشان می دهد که سن شکارگر در تراکم های بالاتر آفت کارآمدتر از تراکم های پایین آن عمل می کند.واژگان کلیدی: Tuta absoluta، Nesidiocoris tenuis، Bracon hebetor، کارآیی، دموگرافی، کنترل بیولوژیک