تحلیلی بر تحقیقات بازار خرمای ایران

یکی از محصولات مهم باغی که از گذشته های دور در مناطق مختلف ایران کشت و کار می شده، نخل خرماست که بالتبع بازارهای فروش محصول آن در داخل کشور و همچنین در بازارهای خارج از کشور از سابقه طولانی برخوردار است. با توجه به اهمیت و جایگاه استراتژیک این محصول در برهه های تاریخی این سرزمین، تحقیقات موردی زیادی درزمینه ی بازار آن صورت گرفته است. متاسفانه تاکنون تحلیل جامعی در این زمینه که بتواند تمام جوانب بازار را بررسی نماید، انجام نگرفته است. لذا در این پژوهش، ضمن بررسی تمام تحقیقات داخلی انجام گرفته بر بازار خرمای ایران در داخل و خارج از کشور، نتایج مطابق با آمار و اطلاعات روز تحلیل شده است. تحلیل نتایج تحقیقات، نشان می دهد که به طورکلی کارایی بازاریابی این محصول پایین است. حاشیه بازاریابی باقیمت خرده فروشی رابطه مستقیم و با هزینه های بازاریابی رابطه معکوس دارد و قیمت سرباغ و هزینه برداشت خرما از عوامل موثر بر حاشیه کل بازاریابی خرما هستند. کشش قیمتی بلندمدت خرما در بازار کمتر از یک بوده و تقارن در انتقال قیمت وجود ندارد. در تعیین قیمت توافقی، محاسبه قیمت کف در هر منطقه با توجه به تفاوت های تابع هزینه انجام نمی شود؛ و تاثیرگذاری سیاست های حمایتی در کاهش ریسک درآمدی نخل داران بسیار اندک می باشد. این در حالی است که ساختار صادرات جهانی خرما روز به روز به حالت رقابتی نزدیک می شود و در مقابل، ساختار واردات جهانی خرما از انحصار چندجانبه پیروی کرده و بر قدرت انحصاری واردکنندگان جهانی خرما نیز افزوده شده است. کشش تقاضای صادرات کم است. صادرات خرمای ایران دارای مزیت نسبی بوده و در رتبه بندی مزیت نسبی صادراتی کشورهای عمده صادرکنندگان خرمای جهان، پس از تونس در رتبه دوم قرار دارد. انتقال قیمت ها از بازار صادرات به سر مزرعه نامتقارن است و سرعت انتقال افزایش های قیمت کندتر از سرعت انتقال کاهش های قیمت است. ازجمله عواملی که بر میزان صادرات خرمای ایران تاثیر می گذارند، می توان به مواردی نظیر تولید ناخالص داخلی کشور، تسهیلات بانکی، قیمت داخلی، کشش ظرفیت تولید، تورم، نرخ سود بانکی، پیمان ارزی و سیاست های ارزی، نرخ ارز، کشش نرخ ارز، نااطمینانی نرخ ارز، نقدینگی، نوسانات قیمت نفت، قیمت صادراتی، کیفیت محصولات و ضریب شاخص استاندارد، افزایش جمعیت کشورهای واردکننده و آگاهی و استفاده از فرصت ها اشاره نمود. سیاست های حمایتی دولت، ثبات قوانین تجاری و مالی، اعطای تسهیلات و امتیازات لازم به صادرکنندگان، مراکز اطلاع رسانی و تبلیغات تجاری نقش بسزایی در توسعه صادرات دارند و سیاست های قیمتی بر درآمدهای حاصل از صادرات خرما اثر مثبتی نداشته است. در پایان ضمن بررسی ناکارایی بازار این محصول، راهکارهای مناسب جهت خروج از این چالش ها نیز پیشنهاد گردید.کلید واژه: خرما، بازار، تحلیل نتایج تحقیق