مطالعات آزمایشگاهی و صحرایی اثرات گرد و غبار هوا روی عملکرد و طول عمر زنبورعسل (Apis mellifera)

با توجه به اینکه در سال های اخیرپدیده هایی مثل تغییر اقلیم و ریزگردها اثرات منفی در محیط زیست و کشاورزی جهان وایران داشته است،. برای مشخص شدناثیر ت این پدیده بر زنبورداری در منطقه جنوب غربی کشور ، دراین طرح تحقیقاتی تلاش شد اثرات ریزگردها روی صفات سطح تخم ریزی ملکه، سطح پرورش نوزادان، جمعیت کلنی و ورود و خروج زنبوران کارگر به کلنی های زنبورعسل در استان خوزستان مورد بررسی قرار گیرد. برای انجام این تحقیق اطلاعات مربوط به میزان ریزگردها در زمان های مورد نظر از اداره هواشناسی استان اخذ شد. ارزیابی ویژگی های رفتاری کلنی های زنبورعسل روی ده کلنی زنبورعسل دردو فاز آزمایشگاهی و صحرایی انجام شد. ارزیابی آزمایشگاهی در دو انکوباتور با گردوغبار و بدون گردوغبار و در شرایط4 ±30درجه سانتی گراد دما و رطوبت5 ± 50% انجام شد. 100 -150 زنبور کارگر یک روزه روی قاب کلنی ها جمع اوری و به قفس های آزمایشگاهی معرفی شد تا تلفات زنبورها و مصرف شربت در این قفس ها و در شرایط با گردوغبار و بدون گردوغبار ارزیابی و مقایسه شود. علاوه بر مقایسه صفات کلنی ها در شرایط با گردوغبار و بدون گردوغبار داده ها با استفاده از روش همبستگی و رگرسیون با نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آماری داده های مربوط به اثر گرد و غبار روی میزان تلفات زنبوران کارگر و میزان مصرف شربت در شرایط آزمایشگاهی نشان داد که اختلاف معنی داری بین جمعیت های تیمار و شاهد مورد مطالعه از نظر درصد تلفات ایجاد شده روی زنبوران وجود دارد اما هیچ گونه اختلاف معنی داری از نظرمصرف شربت، بین جمعیت های مورد مطالعه مشاهده نشد. نتایج به دست آمده از بررسی صفات مورد مطالعه در گروه های آزمایشی مورد مطالعه در فاز صحرایی نشان داد که ورود (زنبوران با گرده ) و خروج زنبورها همزمان با پدیده گرد و غبار کاهش می یابد اما در 24 و 72 ساعت پس از گرد و غبار به علت بهبود کیفیت هوا ورود و خروج زنبوران نیز افزایش پیدا کرده و فعالیت کلنی بالا می رود. همچنین میزان تخمریزی ملکه و سطح پرورش نوزادان در گروه آزمایشی 24 ساعت بعد کمترین میزان خود را داشت ولی اختلاف معنی داری از نظر صفت جمعیت در گروه ها مشاهده نشد. نتایج به دست آمده نشان داد که همبستگی منفی و معنی داری بین میزان گرد وغبار با سطح تخمریزی و سطح پرورش نوزادان کلنی ها وجود دارد. ضریب همبستگی میزان گرد و غبار با سطح تخمریزی ملکه و سطح پرورش نوزادان به ترتیب 4805/0 و 4303/0 بود که به ترتیب از معادله های y=-0.2564x+675.05 و y=-0.4832x+2816.9 تبعیت می کرد. منفی بودن همبستگی میزان گرد و غبار با خصوصیات صفات رفتاری کلنی های زنبورعسل نشان دهنده این است که با افزایش گرد و غبار سطح تخمریزی ملکه و سطح پرورش نوزادان کاهش می یابد. در این تحقیق همبستگی معنی داری بین گرد و غبار و جمعیت کلنی ها وجود نداشت که دلیل عدم همبستگی این است که گرد و غبار با یک فاصله زمانی روی جمعیت تاثیر می گذارد و تاثیر آنی روی جمعیت ندارد.نتایج این تحقیق نشان داد که همبستگی منفی و معنی داری بین میزان گرد وغبار با تعداد زنبوران جستجوگرکه از کندو خارج می شوند و زنبوران برگشتی با گرده به کندو وجود دارد. ضریب همبستگی میزان گرد و غبار با تعداد زنبوران خروجی و برگشتی باگرده به کندو به ترتیب393/0 و 365/0 بود و به ترتیب از معادله های y=-0.0031x+23.557 و y=-0.0043x+20.334 تبعیت می کرد. به طور کلی فعالیت زنبور عسل به شرایط جوی و آلودگی هوا وابسته است به طوری که زنبوران مزرعه در روزهایی که هوا غبارآلود است، رفتار چراگری کمتری از خود نشان داده و ورود و خروج زنبوران چراگر به کندو کاهش پیدا کرده است. همچنین نتایج نشان داد که همبستگی معنی داری میان گرد و غبار و تعداد زنبوران برگشتی بی گرده وجود نداشت. بر اساس نتایج به دست آمده ریزگردها بیشترین تاثیر خود را روی سطح پرورش نوزادان و خروج زنبورها و کمترین تاثیر خود را روی جمعیت گذاشته است. بنا براین با توجه به نتایج به دست آمده می توان نتیجه گیری کرد که آلودگی هوا، بروز ریزگردها و افزایش گردو غبار در منطقه سبب کاهش فعالیت جستجوگری، رفت و آمد زنبورهای کارگر و کاهش انتقال گرده به کلنی و درنهایت سبب کاهش تولیدات کلنی های زنبورعسل می شود. کاهش فعالیت کلنی های زنبورعسل علاوه بر کاهش تولیدات کلنی ها سبب کاهش گرده افشانی و تولیدات کشاورزی شده و اثرات منفی براحیای محیط زیست خواهد داشت. کلمات کلیدی: زنبورعسل- گردو غبار- خوزستان- عملکرد- تخمریزی- جمعیت