بررسی کارآیی مبارزه با علف های هرز در سیستم کشاورزی بدون شخم بر پایه تناوب رایج جو-پنبه-گندم

این پروژه به منظور بررسی تاثیر مدیریت بقایای گیاهی بر کارایی مبارزه با علف های هرز در سیستم بدون شخم در قالب آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در سیستم تناوبی جو-پنبه-گندم در ایستگاه تحقیقاتی گناباد با 9 تیمار و سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل 9 تیمار بصورت فاکتوریل شامل مدیریت بقایای گیاهی 1- بدون بقایا، 2- حفظ 30% بقایای محصول (1200 کیلوگرم در هکتار) و 3- حفظ 60% بقایای محصول (2400 کیلوگرم در هکتار) و مهار علف های هرز شامل 1-مهار شیمیایی (روش رایج موجود)، 2-مهار دستی علف هایهرز، و 3-بدون مهار علف های هرز بود. جهت مهار شیمیایی علف های هرز پهن برگ در جو از علفکش توفوردی + ام سی پی آ (میزان 1/5 لیتر در هکتار) و مهار علف های هرز باریک برگ از پینوکسادن (به میزان 1/5 لیتر در هکتار)، در پنبه از تیمار تری فلوکسی سولفورون سدیم (انوک) به میزان 15 گرم در هکتار به همراه سیتوگیت (0/2% حجمی) و در گندم از علفکش بروموکسینیل + ام سی پی آ (میزان 1/5 لیتر در هکتار) به همراه 250 میلی لیتر در هکتار کلوپیرالید (برای کنترل موثرتر تلخه) و در برای مهار علف های هرز باریک برگ از پینوکسادن (به میزان 1/5 لیتر در هکتار) استفاده شد. تهیه زمین بصورت بدون شخم بود که کاشت گیاهان زراعی موجود در تناوب بطور مستقیم با بذرکار کشت مستقیم استفاده شد. برای کشت محصولات زراعی از ارقام تجاری رایج منطقه (جو رقم نصرت، گندم رقم پارسی و پنبه رقم خرداد) استفاده شد. آبیاری با استفاده از سیستم تحت فشار قطره ای با لوله های نواری (تیپ) انجام شد. ابعاد واحد های آزمایشی 5×3 متر در نظر گرفته شد. صفات مربوط به علف های هرز در سطح خاک شامل اندازه گیری تراکم و وزن خشک علف های هرز به تفکیک گونه و صفات مربوط به گیاهان زراعی شامل عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه برای گندم و جو و عملکرد وش برای پنبه اندازه گیری شد. نمونه گیری علف های هرز در 30 روز پس از اعمال تیمار مبارزه شیمیایی و انتهای فصل رشد با کادر اندازی تصادفی (با مساحت 1 متر مربع) در تیمار ها صورت گرفت. جهت جلوگیری از تداخل بقایای علف های هرز باقی مانده در کرت ها با تیمار بقایای محصول، بقایای علف های هرز در انتهای فصل از کرت ها جمع آوری می شوند. تحلیل های آماری داده ها به صورت سالانه و نهایی با نرم افزار SAS انجام شد. علف های هرز غالب مزرعه جو ازمک (Cardaria draba L.) و درشتوک (Malcolmia africana L.) بودند. و علف های هرز غالب در پنبه و گندم تلخه (Acroptylon repense L.) و خارشتر (Alhagi pseudalhagi (Bieb.)) بودند. علف های هرز باریک برگ در مزرعه ناچیز بودند. نتایج نشان داد اثر بقایای محصول زراعی در سطح خاک به میزان 30 و 60 درصد، تاثیری بر بر تراکم و وزن خشک علف های هرز و عملکرد جو، پنبه و گندم در روش کاشت مستقیم (بدون شخم) نداشت. به نظر می رسد بدلیل چند ساله بودن علف های هرز غالب مزرعه بویژه تلخه و خارشتر وجود بقایای گیاهی در سطح خاک تاثیری بر رشد علف های هرز نداشته است. اثر روش مبارزه متداول شیمیایی در جو، پنبه و گندم باعث کاهش معنی دار تراکم و وزن خشک علف های هرز و افزایش عملکرد نسبت به شاهد بدون مبارزه شد. در جمع بندی مشخص شد حفظ 30 یا 60% بقایای گیاهی در سطح خاک باعث کاهش عملکرد جو، پنبه و گندم نشد و بنابراین بدلیل مزایای قابل توجه حفظ بقایا در سطح خاک و کشت بدون شخم، قابل توصیه می باشد. واژه های کلیدی: شخم حفاظتی، تناوب زراعی، مدیریت بقایا