راهنمای گام به گام مواجهه حرفه ای با رئیس ناشایسته در سازمان های دولتی ، از مقاومت فردی تا مطالبه گری و تغییر سازمانی
مواجهه با مدیری (رئیس) که از شایستگی های حرفه ای ، مهارت های ارتباطی ، توانایی تصمیم گیری یا صلاحیت های لازم برای هدایت کارکنان برخوردار نیست ، در سازمان های دولتی می تواند به مسئله ای پیچیده و بلندمدت تبدیل شود. برخلاف بسیاری از موقعیت های شغلی در بخش خصوصی، کارکنان دولت ممکن است به دلایل مختلف، از جمله سابقه خدمت، امنیت شغلی، محدودیت فرصت های استخدامی، تعهدات خانوادگی و ساختار اداری، امکان خروج از سازمان یا استعفا را نداشته باشند. در نتیجه، مسئله اصلی برای آنان نه انتخاب میان ماندن و رفتن، بلکه چگونگی ادامه فعالیت حرفه ای در شرایط نامطلوب و تلاش برای اصلاح یا تغییر وضعیت موجود است.
در چنین شرایطی، کارکنان ممکن است در ابتدا به صورت فردی با رفتارهای نامناسب مدیر مواجه شوند ، اما با تکرار تجربه های مشابه، به تدریج درمی یابند که مسئله صرفا یک اختلاف شخصی یا سوءتفاهم فردی نیست، بلکه ممکن است با الگویی از ضعف مدیریتی ، بی عدالتی ، تصمیم گیری های غیرمنطقی یا سوء استفاده از اختیار سازمانی مواجه باشند.
پژوهش های حوزه رفتار سازمانی نشان می دهند که واکنش کارکنان به شرایط نامطلوب ، به عواملی مانند ادراک عدالت ، امنیت روان شناختی ، امکان بیان نظر، احتمال تلافی جویی و میزان اثربخشی سازوکارهای سازمانی وابسته است. کارکنان ممکن است به جای بیان نگرانی های خود سکوت کنند ، از مشارکت فعال فاصله بگیرند یا در صورت فراهم شدن شرایط ، برای اصلاح وضعیت موجود صدای فردی و جمعی خود را به کار گیرند.
از این منظر، مواجهه حرفه ای با رئیس ناشایسته را می توان فرایندی تدریجی دانست که از تشخیص مسئله و حفاظت از موقعیت حرفه ای فرد آغاز می شود، با شناسایی تجربه های مشترک و شکل گیری همبستگی میان کارکنان ادامه می یابد و در نهایت می تواند به مطالبه گری سازمانی، پاسخ خواهی و تلاش برای اصلاح رویه ها یا تغییر مدیریتی منجر شود.
راهنمای حاضر با تمرکز بر ویژگی های سازمان های دولتی، ده گام عملی را برای این فرایند پیشنهاد می کند.
گام اول: تشخیص الگوی ناشایستگی مدیریتی و تفکیک آن از اختلاف شخصی
نخستین اقدام، شناسایی دقیق رفتارها و عملکردهای مسئله ساز مدیر است. هر تصمیم نامطلوب، اختلاف نظر یا نارضایتی شغلی را نمی توان نشانه ناشایستگی مدیریتی دانست. ممکن است مدیر تصمیمی اتخاذ کند که با نظر کارکنان متفاوت باشد، اما تصمیم او بر مبنای اطلاعات، مقررات و ملاحظات سازمانی قابل دفاع باشد.
بنابراین، کارمند باید میان اختلاف سلیقه ، ضعف مهارتی ، خطای موردی ، سوءمدیریت مستمر و رفتارهای آسیب زا تمایز قائل شود.
برای این منظور، لازم است رفتارهای قابل مشاهده و تکرارشونده بررسی شوند. نمونه هایی از این رفتارها عبارت اند از:
- انتقال مکرر مسئولیت اشتباهات مدیریتی به کارکنان.
- اتخاذ تصمیم های متناقض و تغییر مداوم دستورها بدون توضیح منطقی.
- برخورد دوگانه با کارکنان و رعایت نکردن معیارهای یکسان.
- نادیده گرفتن تخصص و تجربه کارکنان در تصمیم گیری ها.
- تحقیر، تهدید یا سرزنش کارکنان در حضور دیگران.
- انتقادناپذیری و واکنش منفی به پیشنهادها و مخالفت های حرفه ای.
- استفاده از جایگاه رسمی برای کسب وفاداری شخصی یا حذف دیدگاه های مخالف.
- ایجاد ابهام در مسئولیت ها و سپس پاسخ گو دانستن کارکنان درباره نتایج تصمیم های خود.
تشخیص این الگوها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف، مقابله با یک شخصیت یا اختلاف شخصی نیست، بلکه شناسایی رفتارها و رویه هایی است که به عملکرد سازمان و شان حرفه ای کارکنان آسیب می رسانند.
گام دوم: مدیریت واکنش های هیجانی و حفظ استقلال حرفه ایرفتارهای نامناسب مدیریتی ممکن است احساساتی مانند خشم ، تحقیرشدگی ، ناامیدی ، اضطراب و بی اعتمادی را در کارکنان ایجاد کنند. این واکنش ها طبیعی اند ، اما اگر بدون مدیریت و کنترل بروز پیدا کنند، ممکن است موقعیت حرفه ای فرد را آسیب پذیرتر سازند.
برای مثال ، پاسخ تند در یک جلسه، درگیری لفظی ، انتشار مطالب هیجانی در گروه های کاری یا برخورد تقابلی بدون آمادگی قبلی می تواند موضوع اصلی را تحت الشعاع قرار دهد و زمینه را برای متهم کردن کارمند به بی انضباطی یا رفتار غیرحرفه ای فراهم کند.
در چنین شرایطی ، کارمند باید میان احساس خود و اقدام بیرونی فاصله ایجاد کند. پیش از پاسخ دادن به یک رفتار تحریک آمیز ، بهتر است از خود بپرسد: چه اتفاقی افتاده است؟ چه شواهدی دارم؟ چه واکنشی به نفع من و سازمان است؟ و چه اقدامی ممکن است پیامدهای نامطلوبی داشته باشد؟
حفظ استقلال حرفه ای به معنای بی تفاوتی نسبت به رفتارهای نامناسب مدیر نیست. کارمند می تواند از نظر ذهنی و حرفه ای با تصمیمی مخالف باشد، اما همچنان در چارچوب مقررات، مسئولیت های شغلی و اصول اخلاق حرفه ای عمل کند.
هدف این مرحله، جلوگیری از آن است که رفتار نامناسب مدیر، کارکنان را نیز به رفتارهای نامناسب و واکنش های غیرقابل دفاع سوق دهد.
گام سوم: مستندسازی نظام مند و حفاظت از موقعیت شغلییکی از موثرترین اقدامات در مواجهه با مدیریت مسئله ساز، ثبت دقیق رویدادها و تعاملات مهم است. در ساختارهای اداری، اختلاف درباره دستورها، مسئولیت ها و تصمیم ها ممکن است در آینده به مسئله ای درباره عملکرد یا پاسخ گویی کارکنان تبدیل شود.
بنابراین، کارمند باید رویدادهای مهم را به صورت دقیق، بی طرفانه و مستند ثبت کند. تاریخ، موضوع، افراد حاضر، محتوای دستور، اقدام انجام شده و پیامد قابل مشاهده، از جمله اطلاعاتی هستند که می توانند در بازسازی رویدادها مفید باشند.
برای مثال، اگر مدیر دستور شفاهی مهمی صادر می کند که ممکن است درباره مسئولیت یا نتیجه آن اختلاف ایجاد شود، کارمند می تواند از طریق مکاتبه اداری، برداشت خود از دستور و اقدام مورد انتظار را تایید کند.
همچنین لازم است سوابق عملکرد، گزارش های کاری، مکاتبات و شواهد مربوط به انجام وظایف به شکل منظم نگهداری شوند. این اقدام به ویژه زمانی اهمیت پیدا می کند که احتمال ارزیابی غیرمنصفانه، انتقال مسئولیت یا انتساب خطاهای مدیریتی به کارکنان وجود داشته باشد.
مستندسازی باید بر اطلاعات واقعی و دسترسی مجاز استوار باشد. ضبط غیرمجاز مکالمات، دسترسی غیرمجاز به اسناد، انتشار اطلاعات محرمانه یا دست کاری شواهد می تواند اعتبار فرد را مخدوش کند و حتی پیامدهای قانونی داشته باشد.
در این مرحله، حفظ کیفیت عملکرد حرفه ای نیز ضروری است. کارمند نباید اجازه دهد رفتار نامناسب مدیر بهانه ای برای کاهش کیفیت کار، ترک مسئولیت یا ایجاد سابقه منفی شغلی فراهم کند.
گام چهارم: بیان مخالفت حرفه ای و استفاده از صدای سازنده کارکنانسکوت همیشگی در برابر تصمیم های نادرست ممکن است به تداوم مشکلات کمک کند؛ اما مخالفت هیجانی و شخصی نیز لزوما نتیجه بخش نیست.
در ادبیات رفتار سازمانی، مفهوم «صدای کارکنان» (Employee Voice) به بیان داوطلبانه ایده ها، نگرانی ها، اطلاعات و پیشنهادهایی اشاره دارد که با هدف بهبود وضعیت موجود یا اصلاح رویه های سازمانی مطرح می شوند.
بر اساس این رویکرد، مخالفت حرفه ای باید به جای حمله به شخصیت مدیر، بر مسئله، شواهد و پیامدهای سازمانی متمرکز باشد.
برای مثال، به جای بیان جمله «این تصمیم کاملا اشتباه است»، می توان گفت: «با توجه به منابع موجود و زمان بندی فعلی، اجرای این تصمیم احتمالا باعث تاخیر در انجام ماموریت خواهد شد. پیشنهاد می کنم پیش از اجرا، منابع موردنیاز و مسئولیت واحدهای مرتبط مشخص شوند.»
یک الگوی عملی برای بیان مخالفت می تواند شامل چهار بخش باشد:
نخست، بیان واقعیت یا مسئله؛ دوم، توضیح پیامد احتمالی تصمیم؛ سوم، ارائه راه حل جایگزین؛ و چهارم، درخواست تعیین تکلیف و اعلام تصمیم نهایی.
در این فرایند، کارمند باید از حق بیان نظر و ارائه پیشنهاد حرفه ای استفاده کند، اما هم زمان حدود اختیار خود، مقررات اداری و مسئولیت های قانونی را نیز رعایت کند.
پژوهش موریسون (2023) نشان می دهد که تصمیم کارکنان برای سخن گفتن یا سکوت کردن، به عوامل فردی و سازمانی متعددی وابسته است و پیامدهای مهمی برای کارکنان و سازمان دارد. بنابراین، ایجاد صدای سازنده صرفا یک مهارت ارتباطی فردی نیست، بلکه به شرایط و سازوکارهای سازمانی نیز وابسته است.
گام پنجم: تعیین مرزهای حرفه ای و جلوگیری از انتقال مسئولیت های ناموجهیکی از پیامدهای مدیریت ضعیف، انتقال تدریجی مسئولیت های مدیریتی به کارکنان بدون اعطای اختیار، منابع یا امکان تصمیم گیری متناسب است.
برای مثال، ممکن است مدیر تصمیمی اتخاذ کند، اما در صورت بروز مشکل، مسئولیت آن را متوجه کارمندی سازد که صرفا مجری دستور بوده است.
در چنین شرایطی، کارمند باید میان همکاری سازمانی و پذیرش مسئولیت ناموجه تفاوت قائل شود. مسئولیت پذیری حرفه ای به معنای پذیرش بی حدوحصر مسئولیت نیست؛ بلکه باید میان وظیفه، اختیار، منابع و پاسخ گویی تناسب وجود داشته باشد.
اگر اجرای یک ماموریت به منابع یا اختیاراتی نیاز دارد که کارمند در اختیار ندارد، لازم است این محدودیت ها به صورت محترمانه و مستند اعلام شوند.
همچنین اگر دستور صادرشده با مقررات، اصول ایمنی یا الزامات قانونی تعارض داشته باشد، کارمند باید از مسیرهای پیش بینی شده برای درخواست توضیح، اعلام مغایرت یا گزارش موضوع استفاده کند.
این مرحله به معنای نافرمانی شخصی یا مقاومت در برابر هر نوع دستور مدیریتی نیست؛ بلکه به معنای دفاع از مرزهای مسئولیت حرفه ای و جلوگیری از تبدیل کارکنان به سپر پاسخ گویی برای تصمیم های نادرست است.
گام ششم: شناسایی تجربه های مشترک و عبور از انزوای فردیدر سازمان های دولتی، ممکن است چندین کارمند تجربه های مشابهی از رفتارهای نامناسب یک مدیر داشته باشند، اما هر یک تصور کنند که تنها فرد ناراضی مجموعه هستند.
این وضعیت می تواند به پدیده ای منجر شود که در ادبیات روان شناسی اجتماعی با مفهوم «جهل جمعی» (Pluralistic Ignorance) شناخته می شود؛ وضعیتی که در آن افراد درباره نگرش واقعی دیگران برداشت نادرستی دارند و به دلیل تصور مخالفت یا بی تفاوتی دیگران، از بیان دیدگاه خودداری می کنند.
برای مثال، ممکن است چند کارمند به صورت فردی از تصمیم های غیرمنطقی مدیر ناراضی باشند، اما هرکدام تصور کنند سایر همکاران با مدیر موافق اند. در نتیجه، همه سکوت می کنند و مدیر نیز از وجود نارضایتی گسترده آگاه نمی شود.
در چنین شرایطی، گفت وگوی حرفه ای و مسئولانه میان کارکنان می تواند به آشکار شدن تجربه های مشترک کمک کند. افراد می توانند درباره رویدادهای مشخص، تصمیم های مسئله ساز و پیامدهای سازمانی آن ها تبادل نظر کنند.
هدف این گفت وگوها، شکل دادن به یک شبکه حمایت حرفه ای است؛ شبکه ای که در آن کارکنان بتوانند تجربه های خود را بررسی کنند، اطلاعات معتبر را از شایعه تفکیک کنند و در صورت لزوم، برای طرح مسائل مشترک به جمع بندی برسند.
این همبستگی نباید به تخریب شخصیت مدیر، شایعه پراکنی، تهدید، فشار بر افراد مخالف یا ایجاد ائتلافی برای انتقام تبدیل شود. همچنین هیچ کارمندی نباید به دلیل ترس از طرد شدن یا فشار همکاران مجبور به همراهی با اعتراض شود.
همبستگی حرفه ای زمانی ارزشمند است که بر پایه شواهد، رضایت افراد، احترام متقابل و هدف اصلاحی شکل بگیرد.
گام هفتم: تبدیل نارضایتی فردی به صدای جمعی و مطالبه مستندپس از شناسایی تجربه های مشترک، مرحله بعد تبدیل نارضایتی های پراکنده به یک مطالبه جمعی و مستند است.
تفاوت مهمی میان نارضایتی جمعی و صدای جمعی وجود دارد. نارضایتی جمعی ممکن است صرفا در گفت وگوهای غیررسمی و بیان گلایه ها باقی بماند؛ اما صدای جمعی زمانی شکل می گیرد که کارکنان بتوانند مسائل مشترک را به صورت روشن، مستند و با هدف تغییر رویه ها مطرح کنند.
برای مثال، به جای اینکه چند کارمند صرفا اعلام کنند «مدیر توانایی اداره مجموعه را ندارد»، می توانند نشان دهند که تصمیم های متناقض، نبود هماهنگی، توزیع نامناسب وظایف یا برخوردهای غیرمنصفانه چگونه بر کیفیت خدمات، بهره وری، زمان بندی و عملکرد واحد تاثیر گذاشته است.
در این مرحله، بهتر است مطالبه جمعی بر موضوعات مشخص متمرکز شود؛ مانند:
- شفاف سازی معیارهای تقسیم وظایف و مسئولیت ها؛
- رعایت معیارهای یکسان در ارزیابی عملکرد کارکنان؛
- ایجاد سازوکار روشن برای بیان انتقاد و پیشنهاد؛
- بررسی تصمیم هایی که باعث اختلال در عملکرد واحد شده اند؛
- مطالبه پاسخ گویی درباره نحوه استفاده از اختیارات مدیریتی؛
- درخواست بررسی مستقل رفتارها و رویه های مسئله ساز؛
- اصلاح فرآیندهای اداری و مدیریتی که زمینه تکرار خطاها را فراهم می کنند.
در این مرحله، کارکنان باید از شخصی سازی مسئله پرهیز کنند. هدف اصلی، اثبات یک برچسب درباره شخصیت مدیر نیست؛ هدف، نشان دادن فاصله میان انتظارات قانونی و حرفه ای از مدیریت و عملکرد واقعی اوست.
گزارش وزارت کار ایالات متحده درباره ادبیات صدای کارکنان (2024) تاکید می کند که صدای موثر کارکنان، به ویژه هنگامی که جمعی، فراگیر، دموکراتیک، حمایت شده و توانمندساز باشد، ظرفیت بیشتری برای ایجاد تغییر دارد. البته شکل قانونی و امکان کنش جمعی در هر کشور تابع قوانین و ساختار روابط کار همان کشور است.
گام هشتم: استفاده از مسیرهای رسمی، نظارتی و پاسخ گویی سازمانیاگر گفت وگوهای حرفه ای و تلاش های اصلاحی در سطح واحد نتیجه ندهند، لازم است موضوع از مسیرهای رسمی سازمانی پیگیری شود.
در سازمان های دولتی، این مسیرها بسته به ساختار و قوانین مربوط می توانند شامل مقام مافوق، واحد منابع انسانی، بازرسی، حراست، واحد رسیدگی به شکایات، هیئت های تخلفات اداری یا سایر مراجع نظارتی و قانونی باشند.
در طرح موضوع، بهتر است گزارش بر سه محور استوار باشد: شرح دقیق رویدادها، شواهد و مستندات قابل بررسی، و پیامدهای سازمانی رفتار یا تصمیم مورد اعتراض.
برای مثال : به جای درخواست کلی برای برکناری مدیر، می توان درخواست کرد نحوه تقسیم وظایف، چگونگی ارزیابی عملکرد، برخورد با کارکنان یا تصمیم هایی که به اختلال در فعالیت واحد منجر شده اند، توسط مرجعی مستقل بررسی شوند.
این شیوه امکان بررسی منصفانه تر موضوع را فراهم می کند و از تبدیل شکایت به یک منازعه شخصی جلوگیری می کند.
راهنمای OECD درباره سلامت اداری در بخش عمومی بر ضرورت وجود کانال های روشن گزارش دهی ، امکان گزارش محرمانه در شرایط مقتضی ، بررسی موثر شکایت ها و حمایت از گزارش دهندگان در برابر مجازات های رسمی و غیررسمی تاکید می کند.
در نتیجه، کارکنان باید پیش از اقدام، مسیرهای قانونی موجود، مرجع صلاحیت دار، شیوه ثبت گزارش و حدود محرمانگی را بشناسند. اگر مدیر مورد اعتراض خود در مسیر رسیدگی یا دریافت گزارش قرار دارد، استفاده از مسیر جایگزین و مستقل اهمیت بیشتری پیدا می کند.
گام نهم: مدیریت خطر تلافی جویی و حفظ انسجام جمعییکی از موانع مهم در بیان انتقاد از مدیران ناشایسته، ترس کارکنان از پیامدهای احتمالی اعتراض است. این نگرانی ممکن است شامل کاهش فرصت های شغلی، تغییر نامطلوب وظایف، ارزیابی غیرمنصفانه، حذف از جلسات، محرومیت از فرصت های آموزشی یا برخوردهای تنبیهی باشد.
پژوهش های جدید درباره پیامدهای صدای کارکنان نشان می دهند که بیان انتقاد سازنده همیشه بدون هزینه نیست و واکنش مدیر و همکاران می تواند بر وضعیت حرفه ای فرد اثر بگذارد.
بنابراین، پیش از طرح اعتراض رسمی یا جمعی، کارکنان باید از نظر مستندات، شناخت مقررات و آگاهی از مسیرهای حمایتی آمادگی کافی داشته باشند.
بهتر است مکاتبات مهم حفظ شوند، تغییرات غیرعادی در وظایف و ارزیابی ها ثبت شوند و در صورت بروز رفتار تلافی جویانه، ارتباط احتمالی آن با اعتراض قبلی به صورت دقیق بررسی شود.
در اقدام جمعی نیز باید از تمرکز تمام مسئولیت ها بر یک فرد جلوگیری کرد. اگر موضوعی به صورت مشترک و با مشارکت داوطلبانه چند کارمند مطرح می شود، بهتر است نقش ها و مسئولیت ها روشن باشد و هیچ فردی بدون رضایت خود در معرض خطر یا فشار قرار نگیرد.
همچنین کارکنان باید از اقداماتی مانند تهدید، توهین، انتشار ادعاهای اثبات نشده یا افشای اطلاعات محرمانه اجتناب کنند؛ زیرا این اقدامات می تواند اعتبار مطالبه جمعی را کاهش دهد.
گام دهم: پیگیری مستمر برای اصلاح رویه ها، پاسخ گویی یا تغییر مدیریتیدر برخی موقعیت ها، رفتارهای مسئله ساز مدیر با گفت وگو یا تذکر اصلاح نمی شوند. ممکن است مدیر از تغییر رفتار خودداری کند، سازوکارهای سازمانی کارآمد نباشند یا مقام های مسئول نسبت به گزارش ها واکنش موثری نشان ندهند.
در چنین شرایطی، کارکنان باید از پیگیری مقطعی و پراکنده عبور کنند و یک فرایند مستمر مطالبه گری سازمانی را دنبال کنند.
این فرایند می تواند شامل درخواست بررسی مجدد، پیگیری نتیجه مکاتبات، مطالبه پاسخ رسمی، ارائه مستندات تکمیلی، درخواست ارزیابی عملکرد مدیریتی و استفاده از ظرفیت های قانونی و نظارتی باشد.
نکته مهم آن است که هدف مطالبه گری نباید از ابتدا صرفا تغییر یا برکناری یک مدیر (رئیس) تعریف شود. گاهی اصلاح رویه ها ، محدود شدن اختیارات مسئله ساز ، افزایش نظارت ، تغییر مسئولیت ها یا الزام مدیر به پاسخ گویی می تواند بخشی از مشکل را برطرف کند.
بااین حال ، اگر شواهد نشان دهند که مشکل به الگوی پایدار رفتار و عملکرد مدیر مربوط است و تلاش های اصلاحی نیز نتیجه نداده اند ، درخواست بررسی صلاحیت مدیریتی و تغییر مسئولیت یا انتصاب فرد دیگری می تواند به عنوان یک مطالبه سازمانی مطرح شود.
در این مرحله باید میان دو مفهوم تمایز قائل شد: قدرت رسمی و مشروعیت مدیریتی. قدرت رسمی از جایگاه و حکم انتصاب ناشی می شود، اما مشروعیت و اعتبار حرفه ای از شایستگی، عدالت، مسئولیت پذیری و اعتماد کارکنان شکل می گیرد. مدیر ممکن است همچنان از اختیار رسمی برخوردار باشد، اما به تدریج حمایت و اعتبار حرفه ای خود را در میان کارکنان از دست بدهد.
از دست رفتن این اعتبار، به تنهایی دلیل کافی برای برکناری نیست؛ اما اگر با شواهدی از اختلال در عملکرد، بی عدالتی، ناتوانی در اداره مجموعه یا نقض مقررات همراه شود، می تواند مبنایی برای مطالبه بررسی مدیریتی و اصلاح ساختار مسئولیت ها باشد.
در نهایت، کارکنان باید به یاد داشته باشند که مقاومت حرفه ای به معنای توقف کار، تخریب خدمات عمومی یا نادیده گرفتن حقوق ارباب رجوع نیست. در سازمان دولتی، دفاع از حقوق کارکنان و دفاع از کیفیت خدمات عمومی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
برنامه اجرایی پیشنهادی در یک دوره ۳۰روزهبرای تبدیل این راهبردها به اقدامات عملی، می توان یک برنامه اولیه ۳۰روزه طراحی کرد.
در هفته نخست، تمرکز بر تشخیص و شناخت وضعیت است. کارکنان رفتارهای مسئله ساز را شناسایی می کنند، میان اختلاف نظر و ناشایستگی مدیریتی تمایز می گذارند و نمونه های مشخص رویدادها را ثبت می کنند. در این مرحله، از واکنش های هیجانی و تصمیم های شتاب زده پرهیز می شود.
در هفته دوم، اولویت با حفاظت حرفه ای و مستندسازی است. کارکنان سوابق عملکرد و مکاتبات مهم را سامان می دهند، حدود مسئولیت ها را روشن می کنند و در صورت نیاز، مخالفت های خود را با استدلال و پیشنهاد جایگزین بیان می کنند.
در هفته سوم، تمرکز بر شناسایی تجربه های مشترک و شکل گیری همبستگی حرفه ای است. کارکنان می توانند در گفت وگوهای مسئولانه، مسائل مشترک را شناسایی کنند و مشخص سازند که آیا با یک اختلاف فردی مواجه اند یا الگویی تکرارشونده از مشکلات مدیریتی وجود دارد. در این مرحله، هدف تبدیل گلایه های پراکنده به مسئله ای روشن و قابل بررسی است.
در هفته چهارم، بر اساس شواهد و نتایج مراحل قبلی، اقدام مناسب انتخاب می شود. این اقدام ممکن است شامل گفت وگوی رسمی ، ارائه گزارش جمعی ، درخواست بررسی مستقل ، پیگیری از مسیرهای نظارتی یا مطالبه اصلاح رویه ها و تغییر مدیریتی باشد.
این برنامه به معنای آن نیست که همه مشکلات باید ظرف ۳۰ روز حل شوند. هدف آن، ایجاد نظم در اقدام، جلوگیری از واکنش های پراکنده و حرکت به سوی مطالبه گری آگاهانه و مستمر است.
جمع بندی
مواجهه با رئیس ناشایسته در سازمان های دولتی، به دلیل محدودیت امکان خروج از سازمان و وابستگی کارکنان به ساختار اداری، نیازمند راهبردی متفاوت از توصیه های رایج درباره ترک محیط کار است.
در چنین شرایطی ، کارکنان باید بتوانند ضمن حفظ استقلال حرفه ای و کیفیت عملکرد خود ، رفتارهای نامناسب را مستند کنند ، از ظرفیت صدای فردی و جمعی استفاده کنند ، تجربه های مشترک را شناسایی کنند و در صورت ضرورت ، از مسیرهای رسمی و نظارتی برای اصلاح وضعیت بهره بگیرند.
یکی از مهم ترین مراحل این فرایند، عبور از انزوای فردی و شکل گیری همبستگی حرفه ای است. هنگامی که کارکنان درمی یابند مشکلاتی که تجربه کرده اند صرفا تجربه شخصی آنان نیست، امکان شکل گیری صدای جمعی و مطالبه گری سازمانی افزایش می یابد.
بااین حال، مقاومت جمعی زمانی می تواند مشروع و موثر باشد که بر شواهد، مشارکت داوطلبانه، رعایت مقررات، حفظ حقوق دیگران و هدف اصلاحی استوار باشد، نه بر پایه شایعه، تخریب شخصی یا رفتارهای تلافی جویانه.
در نهایت، باید میان قدرت رسمی و مشروعیت مدیریتی تمایز قائل شد. انتصاب در یک جایگاه سازمانی به فرد اختیار رسمی می دهد، اما اعتماد و اعتبار حرفه ای کارکنان را نمی توان صرفا با حکم انتصاب به دست آورد. این سرمایه ها از طریق شایستگی، عدالت، مسئولیت پذیری و رفتار قابل اعتماد شکل می گیرند و ممکن است در اثر تداوم رفتارهای نامناسب فرسوده شوند.
از این منظر، مقاومت حرفه ای کارکنان نه صرفا واکنشی در برابر یک رئیس (مدیر) ، بلکه تلاشی برای دفاع از شان حرفه ای نیروی انسانی، حفظ کیفیت خدمات عمومی و بازگرداندن پاسخ گویی و شایسته سالاری به فرایند مدیریت سازمان های دولتی است.