کودکی که از خانه و شهرش دور شده، چگونه باید دوباره احساس امنیت کند؟
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال
کودکی که از خانه و شهرش دور شده، چگونه باید دوباره احساس امنیت کند؟
برای کودکی که به دلیل جنگ، ناامنی، مهاجرت یا آوارگی از خانه و محیط آشنای خود دور شده است، جابه جایی فقط تغییر محل زندگی نیست. ممکن است دوستان، مدرسه، زبان آشنا، اعضای خانواده و احساس تعلق خود را از دست داده باشد. حتی اگر در مقصد جدید از امنیت جسمی برخوردار شود، بازسازی حس اعتماد و تعلق به زمان، رابطه های حمایتی و دسترسی به فرصت های پایدار نیاز دارد. نگاه حقوقی به این کودکان باید از برچسب هایی مانند «غریبه» یا «مسئله اجتماعی» فراتر برود و آنان را صاحبان حقوقی برابر ببیند.
مواد ۲، ۱۰، ۲۲ و ۲۸ کنوانسیون حقوق کودک در این زمینه اهمیت دارند. ماده ۲ بر منع تبعیض، ماده ۱۰ بر رسیدگی انسانی به درخواست های مربوط به پیوستن خانواده و ماده ۲۲ بر حمایت مناسب از کودکان پناه جو یا متقاضی پناهندگی، چه همراه خانواده و چه بدون همراهی آن، تاکید می کند. ماده ۲۸ نیز حق آموزش را به رسمیت می شناسد. البته وضعیت حقوقی کودک مهاجر، پناه جو یا آواره یکسان نیست و حقوق و رویه های خاص هر وضعیت باید جداگانه بررسی شود.
در مدرسه، پذیرش کودک تازه وارد باید فراتر از ثبت نام اداری باشد. حمایت زبانی، جلوگیری از تمسخر لهجه یا ملیت، دسترسی به خدمات آموزشی و ایجاد فرصت برای شکل گیری دوستی می توانند در ادغام اجتماعی او نقش داشته باشند. اگر کودک از خانواده جدا شده باشد، شناسایی، مراقبت مناسب و پیگیری ایمن پیوندهای خانوادگی اهمیت ویژه ای دارد. هر اقدام درباره کودک بدون همراه باید با توجه به مصلحت عالیه او و قواعد حمایتی قابل اعمال انجام شود.
از سوی دیگر، نباید انتظار داشت کودک برای پذیرفته شدن، زبان، فرهنگ یا خاطرات خود را پنهان کند. جامعه میزبان می تواند تفاوت ها را به فرصتی برای یادگیری متقابل تبدیل کند، به شرط آنکه این تفاوت ها بهانه ای برای تبعیض نباشند.
امنیت واقعی تنها به معنای نبود خطر فوری نیست. کودک زمانی فرصت رشد پیدا می کند که بتواند دوباره به آینده فکر کند، به مدرسه برود، دوست پیدا کند و احساس کند در محیط تازه نیز به رسمیت شناخته می شود. این مسئولیت، هم بر دوش نهادهای حمایتی است و هم بر دوش جامعه ای که او را می پذیرد.