کودک کار قربانی است یا مسئول شرایطی که در آن زندگی می کند؟

---

 

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

کودک کار قربانی است یا مسئول شرایطی که در آن زندگی می کند؟

دیدن کودکی که در خیابان، کارگاه یا محیطی ناامن کار می کند، معمولا پرسش های دشواری ایجاد می کند. برخی او را مسئول وضعیت خود می دانند و برخی دیگر همه مسئله را به تصمیم های خانواده نسبت می دهند. اما نگاه حقوق کودک از ما می خواهد پیش از قضاوت درباره کودک، شرایطی را ببینیم که او را به کار زودهنگام سوق داده است: فقر، نبود حمایت اجتماعی، بی ثباتی خانوادگی، مهاجرت، تبعیض یا محرومیت از آموزش. کودکی که برای تامین نیازهای اولیه خود کار می کند، نباید به دلیل شرایطی که اختیار چندانی در شکل گیری آن نداشته است، سرزنش شود.

ماده ۳۲ کنوانسیون حقوق کودک، حمایت از کودکان در برابر بهره کشی اقتصادی و انجام کارهایی را که برای سلامت یا رشد آنان زیان بار است یا با آموزششان تداخل دارد، ضروری می داند. این ماده از دولت ها می خواهد برای اجرای این حمایت ها اقدام های قانونی، اجتماعی و آموزشی انجام دهند و حداقل سن کار و شرایط مناسب آن را تنظیم کنند. بنابراین، مسئله فقط وجود یا نبود کار کودک نیست؛ سن کودک، نوع کار، ساعات کار، شرایط محیطی، آثار آن بر تحصیل و سلامت و احتمال بهره کشی باید بررسی شود.

مقابله با کار زیان بار کودکان، با برخوردهای مقطعی و جمع آوری کودکان از خیابان به تنهایی ممکن نیست. اگر علت های اقتصادی و اجتماعی باقی بمانند و خانواده حمایت لازم را دریافت نکند، کودک ممکن است دوباره به همان شرایط بازگردد یا در محیطی پنهان تر و خطرناک تر مشغول کار شود. راه حل پایدار به حمایت از خانواده، دسترسی واقعی به آموزش، شناسایی موارد بهره کشی، نظارت بر محیط های کاری و فراهم کردن خدمات حمایتی نیاز دارد. باید میان کارهای زیان بار و بهره کشانه و فعالیت های محدود و متناسب با سن که مطابق قانون به سلامت و تحصیل کودک آسیب نمی زنند، تفاوت گذاشت. هدف، حذف فرصت رشد و استقلال کودک نیست؛ هدف این است که هیچ کودکی برای زنده ماندن مجبور نشود کودکی خود را قربانی کند.

---