آب ارس، ضربان توسعه فردای تبریز

---

 

آینده شهرها را فقط با برج ها، کارخانه ها، بزرگراه ها و طرح های سرمایه گذاری نمی توان سنجید؛ گاهی سرنوشت توسعه در جایی رقم می خورد که کمتر به چشم می آید: در جریان آب. برای تبریز، شهری با پیشینه ای درخشان در تجارت، صنعت و فرهنگ، امنیت آبی دیگر صرفا یک مسئله خدماتی نیست؛ بلکه یکی از پیش شرط های تداوم زندگی شهری، پایداری فعالیت های اقتصادی و برنامه ریزی برای نسل های آینده است. از همین رو، طرح انتقال آب ارس به تبریز را باید فراتر از یک پروژه عمرانی دید؛ طرحی که سرنوشت اجرای آن با بخشی از آینده آذربایجان شرقی گره خورده است.

اهمیت این موضوع زمانی روشن تر می شود که بدانیم تامین آب پایدار، یکی از پایه های اصلی توسعه شهری است. خانه ها، بیمارستان ها، دانشگاه ها، واحدهای تولیدی و خدمات عمومی، همگی به شبکه ای مطمئن و پایدار برای تامین آب وابسته اند. هرگونه اختلال در این چرخه می تواند هزینه های اقتصادی و اجتماعی گسترده ای به همراه داشته باشد. بنابراین، امنیت آبی باید در ردیف اولویت های راهبردی مدیریت استان قرار گیرد؛ نه آنکه تنها هنگام افزایش نگرانی ها درباره منابع آب، به صدر اخبار بازگردد.

طرح انتقال آب ارس نیز در همین چارچوب اهمیت پیدا می کند. بر اساس اظهارات یوسف غفارزاده، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی، در شهریورماه ۱۴۰۵، این پروژه با هدف تامین بلندمدت آب شرب و بهداشت تبریز و ۲۲ شهر و ۱۶۹ روستای واقع در مسیر، به طول ۱۴۰ کیلومتر طراحی شده است. به گفته وی، تا آن زمان ۵۰ کیلومتر از خط انتقال اجرا شده و ۹۰ کیلومتر باقی مانده بود. همچنین برای ادامه اجرای طرح، حدود سه هزار میلیارد تومان اعتبار برای سال ۱۴۰۵ اعلام شد؛ اعتباری که اثرگذاری آن به تخصیص به موقع منابع و پیشرفت واقعی عملیات اجرایی وابسته است.

این ارقام، هم از ابعاد گسترده پروژه حکایت می کنند و هم نشان می دهند که مسیر پیش رو همچنان به تصمیم گیری موثر، تامین منابع مالی و نظارت مستمر نیاز دارد. در پروژه ای با چنین اهمیتی، اعلام اعتبار یا تاکید بر اولویت اجرایی، به تنهایی پایان کار نیست. آنچه اهمیت دارد، تبدیل تصمیم ها به پیشرفت قابل اندازه گیری، گزارش عمومی مراحل اجرا و مشخص شدن موانعی است که ممکن است زمان تکمیل پروژه را طولانی کنند.

در همین راستا، بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی، در ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵ بر ضرورت تسریع در اجرای طرح انتقال آب ارس تاکید کرد و خواستار حمایت بیشتر دولت برای تکمیل آن شد. همچنین در گزارشی که چهارم آبان منتشر شد، از پیگیری موضوع در سطح دولت و گفت وگو با صنایع برای استفاده از ظرفیت های آنها در پیشبرد پروژه خبر داده شد. این پیگیری ها اهمیت موضوع را نشان می دهد؛ اما اکنون پرسش اصلی آن است که این حمایت ها چگونه و در چه بازه زمانی به پیشرفت اجرایی ملموس تبدیل خواهند شد.

با این همه، امنیت آبی تبریز را نباید فقط به رسیدن آب از یک منبع جدید محدود کرد. انتقال آب می تواند بخشی از پاسخ به نیازهای آینده باشد، اما هیچ پروژه انتقالی به تنهایی جایگزین مدیریت صحیح منابع موجود نمی شود. اگر هم زمان با توسعه زیرساخت های تامین آب، مصرف بهینه، کاهش هدررفت شبکه، بازچرخانی آب و حفاظت از منابع زیرزمینی جدی گرفته نشود، خطر بازتولید مشکلات در آینده همچنان وجود خواهد داشت.

از این منظر، مدیریت آب باید بر پایه یک نگاه یکپارچه شکل بگیرد؛ نگاهی که در آن افزایش ظرفیت تامین، اصلاح شبکه های فرسوده، استفاده مجدد از پساب تصفیه شده در بخش های مناسب و ارتقای بهره وری مصرف، اجزای یک برنامه واحد باشند. به ویژه در بخش صنعت، استفاده از آب متناسب با کیفیت مورد نیاز هر فرایند و حرکت به سمت بازچرخانی، می تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد. در بخش شهری نیز اطلاع رسانی عمومی، اصلاح الگوی مصرف و مشارکت شهروندان باید در کنار اقدامات فنی دنبال شود.

از سوی دیگر، هر طرح انتقال آب باید با ارزیابی دقیق پیامدهای محیط زیستی و رعایت ملاحظات حوضه مبدا همراه باشد. رودخانه ارس تنها یک منبع تامین آب نیست؛ بخشی از یک سامانه طبیعی و جغرافیایی است که حفاظت از آن به نگاه کارشناسی، پایش مستمر و همکاری میان دستگاه های مسئول نیاز دارد. توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می کند که تامین نیازهای امروز، به قیمت نادیده گرفتن ملاحظات زیست محیطی و نیازهای بلندمدت تمام نشود.

در این میان، شفافیت نیز ضرورتی انکارناپذیر است. مردم حق دارند بدانند پروژه در چه مرحله ای قرار دارد، چه میزان اعتبار واقعا تخصیص یافته، چه مقدار از عملیات اجرا شده و موانع باقی مانده چیست. انتشار گزارش های منظم و قابل مقایسه از سوی دستگاه های مسئول می تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند و زمینه پاسخ گویی موثرتر را فراهم سازد.

چنین شفافیتی، به جای آنکه مانعی برای اجرای پروژه باشد، ابزاری برای تقویت نظارت عمومی و تسریع در رفع مشکلات است.

تبریز برای حفظ جایگاه اقتصادی و اجتماعی خود و برنامه ریزی برای آینده، به زیرساخت هایی پایدار نیاز دارد و آب در صدر این نیازها قرار می گیرد. اما امنیت آبی تنها با انتقال آب محقق نمی شود؛ این هدف به ترکیبی از سرمایه گذاری، مدیریت علمی، حفاظت از محیط زیست، اصلاح الگوی مصرف و پاسخ گویی مستمر نیاز دارد.

اکنون که انتقال آب ارس در شمار اولویت های اعلام شده استان قرار گرفته است، فرصت آن رسیده که مسیر اجرا با زمان بندی روشن، تامین مالی قابل اتکا و گزارش دهی منظم دنبال شود. آینده تبریز را نمی توان به امید بارش های اتفاقی یا تصمیم های مقطعی سپرد. آب، مسئله امروز شهر و مسئولیت فردای آن است؛ مسئولیتی که باید از سطح وعده و مصوبه فراتر برود و در عمل، به اطمینان خاطر شهروندان و پایداری توسعه منطقه تبدیل شود.

✍️ موسی کاظم زاده | بازار تبریز آنلاین

* نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir