چرا برخی دینداران از گفت وگو می ترسند؟

چرا برخی دینداران از گفت وگو می ترسند؟

سید علی سعادتی پور

گفت وگو، ساده ترین و در همان حال دشوارترین راه ارتباط انسان هاست. ساده است چون همه ما روزانه با دیگران حرف می زنیم؛ دشوار است چون گفت وگوی واقعی، شنیدن دیگری را می طلبد، نه فقط تحمل کردنش. حال پرسش اینجاست: چرا کسانی که خود را متدین می دانند، گاه بیش از دیگران از گفت وگو می گریزند؟

۱. ترس از فروپاشی باورها

بسیاری از دینداران، ایمان خود را چون بنایی می بینند که اگر یک آجرش را بردارند، تمامش فرومی ریزد. چنین ایمانی، ایمان محکم نیست؛ ایمان شکننده است. کسی که باورهایش را با پرسش و نقد آزمایش نکرده باشد، از هر صدای مخالفی می ترسد، چون نمی داند اگر پاسخ نداشته باشد، چه بر سرش می آید. گفت وگو برای او تهدید است، نه فرصت.

۲. عادت به اقتدار، نه استدلال

بسیاری از ما دین را نه با استدلال، بلکه با امر و نهی آموخته ایم. در چنین فضایی، پرسش، بی ادبی تلقی می شود و چون همیشه پاسخ ها از بالا آمده اند، فرد متدین هرگز مهارت گفت وگو را تمرین نکرده است. او فقط بلد است بگوید و بشنود، نه اینکه بپرسد و بیندیشد.

۳. ترس از بی آبرویی

در فرهنگ های بسته، گفت وگو با مخالف، نوعی خیانت به جمع تلقی می شود. فرد می ترسد اگر با دیگری گفت وگو کند، هم کیشانش او را متهم به سستی ایمان کنند. این ترس اجتماعی، او را از اندیشیدن بازمی دارد.

۴. خلط میان نقد دین و توهین به دین

بسیاری از دینداران، هر نقدی را توهین می بینند. آن ها میان «نقد اندیشه» و «توهین به مقدسات» تفاوت نمی گذارند. در نتیجه، به جای پاسخ گویی، به تخریب و تکفیر روی می آورند.

۵. ترس از کشف حقیقت

بعضی می ترسند اگر گفت وگو کنند، بفهمند که در اشتباه بوده اند. این ترس، ریشه در وابستگی هویتی دارد، نه در عشق به حقیقت. کسی که حقیقت را دوست بدارد، از گفت وگو نمی گریزد، بلکه به آن پناه می برد.

۶. جهل به ظرفیت دین

بسیاری تصور می کنند دین آن قدر ضعیف است که با یک پرسش فرو می ریزد. در حالی که دین حق، از استدلال نمی ترسد. اگر دینی با گفت وگو از بین برود، آن دین از ابتدا سزاوار ماندن نبوده است.

۷. ریشه های روان شناختی

ترس از گفت وگو، گاه ریشه در تربیت سخت گیرانه، تحقیرهای دوران کودکی و ناامنی روانی دارد. کسی که در خانواده اش اجازه پرسیدن نداشته، در بزرگسالی نیز از پرسش می گریزد.

راه برون رفت

راه حل، نه حذف دین است و نه سکوت در برابر آن. راه حل، تربیت دینداری عقلانی است:

· آموزش گفت وگو از کودکی
· تشویق پرسشگری در خانواده و مدرسه
· تفکیک نقد از توهین
· تقویت اعتماد به نفس دینی به جای تعصب
· پذیرش تکثر و اختلاف به عنوان واقعیتی انسانی

نتیجه

دینداری راستین، از گفت وگو نمی ترسد؛ چون به حقانیت خود اطمینان دارد و به دیگران احترام می گذارد. ترس از گفت وگو، نشانه ضعف ایمان است، نه قوت آن. اگر دینی با یک پرسش فرو بریزد، آن دین، ایمان نبوده؛ عادت بوده است. و عادت را می توان با آگاهی جانشین کرد.