وقتی سیاست برای دانشگاه تصمیم می گیرد

25 آبان 1405 - خواندن 12 دقیقه - 21 بازدید


وقتی سیاست برای دانشگاه تصمیم می گیرد

تاملی در تصمیم وزیر جنگ آمریکا برای پایان دادن به همکاری دانشگاه براون و کالج جنگ نیروی دریایی

25 آبان 1405 | یادداشت تحلیلی در حوزه حکمرانی آموزش عالی

خبر پایان همکاری دانشگاه براون (Brown University) و کالج جنگ نیروی دریایی آمریکا (Naval War College)، در نگاه نخست ممکن است صرفا یک تصمیم اداری در چارچوب بازنگری همکاری های آموزشی نهادهای نظامی به نظر برسد. اما از منظر حکمرانی آموزش عالی، این رویداد پرسش هایی بنیادی درباره ماهیت دانشگاه، حدود مداخله دولت در آموزش عالی، استقلال علمی و نسبت دانش با قدرت سیاسی مطرح می کند.

نشریه تخصصی Inside Higher Ed در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که پیت هگست (Pete Hegseth)، وزیر جنگ آمریکا، به همکاری بیش از یک دهه ای دانشگاه براون و کالج جنگ نیروی دریایی پایان داده است. این مشارکت که در سال ۲۰۱۴ آغاز شده بود، زمینه همکاری دو موسسه را در پژوهش، آموزش و مسائل مرتبط با امنیت ملی فراهم می کرد. براساس گزارش منتشرشده، این همکاری در اکتبر ۲۰۲۶ خاتمه یافته است؛ هرچند دانشگاه براون اعلام کرده که هنوز ابعاد تاثیر این تصمیم بر سایر همکاری های دو نهاد کاملا روشن نیست (Blake, 2026).

مطالعه متن اصلی خبر در Inside Higher Ed

هگست در سخنرانی ۹ نوامبر در کالج جنگ نیروی دریایی، دانشگاه های غیرنظامی را به انتقال گرایش های ایدئولوژیک به آموزش حرفه ای نظامی متهم کرد و از ضرورت بازگرداندن این آموزش ها به ماموریت اصلی خود، یعنی تربیت فرماندهان توانمند برای پیروزی در جنگ، سخن گفت. هم زمان، مجموعه ای شامل ۳۳ دستور اصلاحی برای بازنگری نظام آموزش حرفه ای نظامی آمریکا اعلام شد.

این اصلاحات شامل تقویت بازی جنگ و شبیه سازی های پیشرفته، تغییر شیوه های ارزشیابی، بهره گیری بیشتر از تجربه فرماندهان عملیاتی و بازنگری در سیاست های استخدام و ارزیابی اعضای هیئت علمی است. در میان این اقدامات، حذف امکان اعطای استخدام مادام العمر به اعضای جدید هیئت علمی غیرنظامی و جایگزینی آن با قراردادهای سه ساله مبتنی بر عملکرد، توجه ویژه ای را به خود جلب می کند (Koenig, 2026).

بااین حال، مسئله اصلی فراتر از جزئیات یک برنامه اصلاحی است: آیا دولت می تواند با استناد به ضرورت تحقق ماموریت های ملی، استقلال معرفتی نهادهای آموزش عالی را محدود کند؟ و مهم تر آنکه، مرز میان اصلاح نظام آموزشی و تحمیل جهت گیری سیاسی بر آن کجاست؟

1) اصلاح آموزش نظامی؛ ضرورتی قابل دفاع است.

نخست باید پذیرفت که بخشی از استدلال وزیر جنگ آمریکا از منظر سیاست گذاری آموزشی قابل دفاع است. آموزش حرفه ای نظامی، برخلاف بسیاری از برنامه های دانشگاهی، با ماموریتی مشخص و پیامدهایی بسیار حساس پیوند دارد. طبیعی است که اثربخشی چنین آموزش هایی باید با توانایی فارغ التحصیلان در تصمیم گیری راهبردی، مدیریت بحران، فرماندهی و مواجهه با شرایط پیچیده عملیاتی سنجیده شود. از این منظر، تاکید بر شبیه سازی، آموزش مبتنی بر مسئله، تجربه های واقعی و ارزیابی عملکرد، می تواند اقدامی مثبت تلقی شود. حتی بهره گیری از هوش مصنوعی برای طراحی سناریوهای پیچیده و تحلیل گزینه های راهبردی، در صورت اعتبارسنجی علمی و نظارت انسانی مناسب، می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری کمک کند. اما مسئله از جایی آغاز می شود که میان «آموزش برای انجام ماموریت» و «آموزش برای اندیشیدن درباره ماموریت» تقابل ایجاد شود.

در ادبیات آموزش عالی، آموزش مهارتی (Training) عمدتا بر کسب توانایی اجرای وظایف مشخص تمرکز دارد؛ درحالی که آموزش دانشگاهی (Education) افزون بر مهارت، به پرورش قضاوت مستقل، تحلیل انتقادی و توانایی مواجهه با موقعیت های ناشناخته توجه می کند.

Powell و Townley (2025) در پژوهشی منتشرشده در مجله Defence Studies نشان می دهند که همکاری میان دانشگاهیان غیرنظامی و سازمان های نظامی همواره با تنش هایی ناشی از تفاوت فرهنگ سازمانی، انتظارات آموزشی و الزامات حرفه ای همراه بوده است. بااین حال، این تفاوت ها لزوما دلیلی برای کنار گذاشتن دانشگاهیان نیست؛ بلکه اهمیت طراحی مناسب روابط و سازوکارهای همکاری را آشکار می کند.

نگارنده بر این باور است که آموزش نظامی زمانی به بلوغ حرفه ای می رسد که نه تنها شیوه اجرای یک راهبرد، بلکه امکان نقد مفروضات و پیامدهای آن راهبرد را نیز آموزش دهد. فرمانده ای که فقط اجرای درست دستورات را آموخته باشد، لزوما برای تشخیص نادرستی یک تصمیم راهبردی آمادگی ندارد.

2) آیا استقلال علمی، مانع ماموریت گرایی است؟

یکی از مهم ترین ابعاد این تصمیم، تاثیر احتمالی آن بر استقلال علمی و تنوع دیدگاه ها در نهادهای آموزش عالی نظامی است.

پژوهش Libel و Ateş (2025) در مجله Armed Forces & Society، که تحول رابطه دانشگاه ها و نهادهای آموزش حرفه ای نظامی را طی سال های ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۴ در هفت کشور بررسی کرده است، نشان می دهد که همکاری با دانشگاه های غیرنظامی و گسترش سازوکارهای اعتباربخشی دانشگاهی به تنوع برنامه های درسی و ترکیب اعضای هیئت علمی کمک کرده اند. اهمیت این یافته در آن است که پیوند دانشگاه و نهاد نظامی صرفا یک همکاری اجرایی نیست؛ بلکه سازوکاری برای ورود دانش، روش های پژوهشی و دیدگاه هایی است که ممکن است در ساختار رسمی نظامی کمتر مجال ظهور پیدا کنند. دانشگاه می تواند به یک سازمان نظامی کمک کند تا مسائل امنیتی را علاوه بر منظر عملیاتی، از ابعاد تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، فناورانه، حقوقی و اخلاقی نیز بررسی کند. این ظرفیت بین رشته ای به ویژه در شرایطی اهمیت دارد که بسیاری از بحران های معاصر ماهیتی پیچیده و چندبعدی دارند.

Antrobus و West (2022) نیز در The RUSI Journal به تناقضی مهم در آموزش حرفه ای نظامی اشاره می کنند: سازمانی که برای اثربخشی به انسجام، سلسله مراتب و هماهنگی وابسته است، چگونه می تواند هم زمان فرهنگ تفکر انتقادی و پذیرش دیدگاه های متفاوت را توسعه دهد؟ این پرسش مستقیما به حکمرانی آموزش عالی مربوط می شود. اگر محیط آموزشی فقط دیدگاه های سازگار با رویکرد رسمی سازمان را بازتولید کند، ممکن است ظرفیت نقد درونی و یادگیری از خطا کاهش یابد.

البته از این پژوهش ها نمی توان نتیجه گرفت که هر نوع همکاری دانشگاهی الزاما موجب عملکرد بهتر نظامی می شود. اما می توان استدلال کرد که حذف یا محدودکردن منابع مستقل دانش، بدون ارزیابی دقیق کارکرد آن ها، تصمیمی با پیامدهای بالقوه مهم برای کیفیت آموزش است. به بیان دیگر، استقلال علمی صرفا امتیازی برای دانشگاهیان نیست؛ بلکه می تواند یکی از پیش شرط های شکل گیری نظام تصمیم گیری یادگیرنده، انعطاف پذیر و توانمند در مواجهه با عدم قطعیت باشد.

3) از پاسخ گویی عملکردی تا خطر انضباط ایدئولوژیک یا سیاسی

از منظر نظریه های حکمرانی آموزش عالی، دولت حق دارد درباره کیفیت برنامه های آموزشی، اثربخشی هزینه های عمومی و تناسب فعالیت دانشگاه ها با تعهدات قراردادی و ماموریت های مورد توافق پرسش کند. استقلال دانشگاهی به معنای فقدان پاسخ گویی نیست. دانشگاه ها نیز باید عملکرد خود را ارزیابی کنند، در برابر ذی نفعان پاسخ گو باشند و از منابع عمومی به صورت مسئولانه استفاده کنند. بااین حال، تفاوت مهمی میان پاسخ گویی عملکردی و الزام به همسویی سیاسی / ایدئولوژیک وجود دارد.

Levy (2026) در مقاله ای در Annual Review of Political Science نشان می دهد که آزادی علمی بر دو مولفه اساسی استوار است: امکان به چالش کشیدن دیدگاه های تثبیت شده و برخورداری جامعه علمی از سازوکارهای خودحکمرانی برای ارزیابی تخصصی دانش.

از این منظر، مسئله اصلی در تصمیم اخیر وزارت جنگ آمریکا آن نیست که یک همکاری دانشگاهی مورد بازنگری قرار گرفته است؛ بلکه این است که معیارهای مطرح شده برای توجیه آن تا چه اندازه بر ارزیابی معتبر عملکرد علمی و آموزشی استوار بوده اند.

در منابع عمومی بررسی شده درباره این تصمیم، گزارش ارزیابی مستقلی که نشان دهد همکاری مشخص دانشگاه براون و کالج جنگ از نظر نتایج آموزشی یا پژوهشی ناکارآمد بوده، ارائه نشده است. البته این موضوع به معنای نبود ارزیابی داخلی یا اطلاعات منتشرنشده نیست. بنابراین، برای قضاوت قطعی درباره موجه بودن قطع همکاری، باید به اطلاعات بیشتری درباره اهداف اولیه مشارکت، نتایج حاصل شده و معیارهای تصمیم گیری دسترسی داشت. درعین حال، نمی توان نگرانی درباره سوگیری سیاسی / ایدئولوژیک در محیط های دانشگاهی را اساسا نامعتبر دانست. Howell (2026) در Journal of Economic Perspectives استدلال می کند که غلبه کنشگری سیاسی بر پژوهش و کاهش تنوع دیدگاه ها می تواند اعتماد عمومی به دانشگاه ها را تضعیف کند. بااین حال، با سانسور یا مداخله سیاسی دولت مخالف و راه حل پیشنهادی او تقویت تکثر فکری و اصلاحات درونی دانشگاه است.

این تمایز بسیار تعیین کننده است. اگر معیار ارزیابی دانشگاه ها از کیفیت علمی، اثربخشی آموزشی و رعایت استانداردهای حرفه ای به میزان انطباق با ترجیحات سیاسی / ایدئولوژیک صاحبان قدرت تغییر کند، نظام حکمرانی آموزش عالی با خطر سیاسی شدن مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، پاسخ گویی ممکن است به ابزاری برای کنترل فکری تبدیل شود و استقلال دانشگاهی جای خود را به نوعی انضباط ایدئولوژیک بدهد.

4) دانشگاه در خدمت قدرت یا در خدمت اندیشه؟

تصمیم وزیر جنگ آمریکا درباره دانشگاه براون را می توان نشانه ای از تنش عمیق میان دو برداشت از نقش آموزش عالی دانست.

در برداشت نخست، ارزش آموزش عمدتا با میزان مشارکت مستقیم آن در تحقق اهداف تعریف شده سازمان یا دولت سنجیده می شود. در برداشت دوم، آموزش عالی علاوه بر پاسخ گویی به نیازهای جامعه و نهادهای حامی، مسئولیت دارد ظرفیت پرسشگری، نقد و بازاندیشی درباره همان اهداف را نیز حفظ کند. به باور نگارنده، این دو کارکرد الزاما متعارض نیستند. دانشگاه می تواند هم ماموریت گرا باشد و هم استقلال معرفتی خود را حفظ کند. حتی می توان استدلال کرد که در سازمان های پیچیده، استقلال علمی نه مانعی برای تحقق ماموریت، بلکه عاملی برای ارتقای کیفیت تصمیم گیری است.

بنابراین، مسئله اصلی نه ضرورت اصلاح آموزش حرفه ای نظامی، بلکه منطق حاکم بر این اصلاحات است: آیا تغییرات بر اساس ارزیابی علمی و شواهد عملکردی انجام می شوند یا داوری های سیاسی یا ایدئولوژیک نقش تعیین کننده پیدا می کنند؟

این پرسش محدود به آمریکا یا نهادهای نظامی نیست؛ بلکه برای تمامی نظام های آموزش عالی که با افزایش مداخلات سیاستی، فشارهای ماموریت محور و مطالبات پاسخ گویی مواجه اند، اهمیت دارد. دانشگاه زمانی بیشترین ارزش را برای جامعه و حتی نهادهای قدرت ایجاد می کند که علاوه بر توانایی پاسخ دادن به پرسش های آن ها، آزادی و ظرفیت نقد خود آن پرسش ها را نیز حفظ کرده باشد.

شاید مهم ترین درس این رویداد برای حکمرانی آموزش عالی همین باشد: کارآمدی آموزشی و استقلال علمی را نباید دو هدف متعارض دانست؛ مسئله اصلی، طراحی ترتیبات حکمرانی ای است که بتوانند این دو را به شکلی مسئولانه و پایدار در کنار یکدیگر حفظ کنند.

منابع و مآخذ 

Antrobus, S., & West, H. (2022). ‘This is all very academic’: Critical thinking in professional military education. The RUSI Journal, 167(3), 78–86. https://doi.org/10.1080/03071847.2022.2112521

Blake, J. (2026, November 12). DOD ends partnership between Brown, Naval War College. Inside Higher Ed. https://www.insidehighered.com/news/quick-takes/2026/11/12/dod-ends-partnership-between-brown-naval-war-college

Howell, W. G. (2026). Trust violations in research universities. Journal of Economic Perspectives, 40(4), 53–72. https://doi.org/10.1257/jep.20251484

Koenig, S. (2026, November 9). Secretary of War visits U.S. Naval War College, announces reforms to ensure senior service colleges are ‘teaching victory’. U.S. Naval War College / DVIDS. https://www.dvidshub.net/news/579014/secretary-war-visits-us-naval-war-college-announces-reforms-ensure-senior-service-colleges-teaching-victory

Levy, J. T. (2026). Conceptualizing academic freedom. Annual Review of Political Science, 29, 57–72. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-032624-025000

Libel, T., & Ateş, B. (2025). Academic–military relations in U.S. and allied professional military education organizations, 1991–2024: A comparative analysis and proposed typology. Armed Forces & Society. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/0095327X251371307

Powell, M., & Townley, D. (2025). The challenges and opportunities for academics in professional military education. Defence Studies, 25(3), 644–661. https://doi.org/10.1080/14702436.2025.2467746