وقتی پاسخ را ماشین می دهد، دانشگاه چه چیزی را می سنجد؟

آموزش عالی در برابر مسئله ای قرار گرفته که ابعاد آن بسیار فراتر از استفاده دانشجویان از ChatGPT برای نوشتن یک تکلیف یا مقاله است. مسئله اصلی این است که در محیطی که تولید متن، تحلیل، ترجمه، کدنویسی، جست وجوی اطلاعات و حتی بخشی از فرایند پژوهش به وسیله هوش مصنوعی با سرعت و کیفیتی بی سابقه امکان پذیر شده است، دانشگاه چگونه می تواند از واقعی بودن یادگیری و شایستگی افراد اطمینان حاصل کند؟

این پرسش، مستقیما به یکی از بنیادی ترین کارکردهای آموزش عالی مربوط می شود: اعتبارسنجی دانش و شایستگی انسان.

دانشگاه صرفا اطلاعات منتقل نمی کند؛ برای دانشجو شایستگی ایجاد می کند، توانایی حل مسئله می سازد، پژوهشگر تربیت می کند و در نهایت با اعطای مدرک، به جامعه اعلام می کند که فرد دارای سطح مشخصی از دانش و توانمندی است. اگر مرز میان توانایی واقعی فرد و توانایی تولیدشده یا تقویت شده توسط ماشین به درستی شناخته نشود، مسئله دیگر فقط یک چالش آموزشی نیست؛ بلکه می تواند اعتبار ارزشیابی، مدارک دانشگاهی، فرایند تربیت نیروی متخصص و حتی اعتماد جامعه به آموزش عالی را تحت تاثیر قرار دهد.

از همین منظر، «بحران اصالت یادگیری» را نباید به تقلب یا استفاده غیرمجاز از هوش مصنوعی تقلیل داد. مسئله بزرگ تر این است که آیا الگوهای موجود آموزش، ارزشیابی، پژوهش و صدور مدرک هنوز می توانند تفاوت میان دانستن، فهمیدن، توانستن و صرفا تولید یک پاسخ خوب را آشکار کنند؟

ممکن است فردی متنی علمی تولید کند، اما نتواند از استدلال آن دفاع کند؛ کدی بنویسد، اما منطق آن را نفهمد؛ گزارشی پژوهشی ارائه دهد، اما نتواند مسئله، روش و محدودیت های پژوهش را توضیح دهد؛ یا مدرکی دانشگاهی دریافت کند، در حالی که بخشی از شایستگی های مورد انتظار از مسیرهایی غیر از یادگیری واقعی شکل گرفته است.

در چنین شرایطی، مسئله آموزش عالی دیگر فقط این نیست که «دانشجو از هوش مصنوعی استفاده کرده است یا نه؟»

پرسش بنیادی تر این است:

«در عصر هوش مصنوعی، دانشگاه چگونه می تواند مطمئن شود آنچه ارزیابی و اعتبارسنجی می کند، واقعا متعلق به یادگیری، تفکر و شایستگی انسان است؟»

پاسخ به این پرسش، ناگزیر آموزش عالی را به سمت بازاندیشی در روش های تدریس، طراحی برنامه های درسی، نظام ارزشیابی، آموزش پژوهش، سیاست های تمامیت علمی، صلاحیت های حرفه ای فارغ التحصیلان و حتی معنای مدرک دانشگاهی سوق می دهد.

از این منظر، ChatGPT صرفا یک فناوری جدید نیست؛ آینه ای است که ضعف های پنهان برخی از سازوکارهای سنتی آموزش عالی را آشکار کرده است.