جمهوری اسلامی ایران؛ پیشران و حافظ وحدت و اقتدار امت اسلامی
جمهوری اسلامی ایران از بدو پیروزی انقلاب اسلامی، گفتمان «امت واحده» را به عنوان یکی از اصول بنیادین سیاست خارجی و دکترین امنیت ملی خود قرار داده است. این رویکرد تنها یک شعار سیاسی نبوده، بلکه در سطوح راهبردی، نظری و عملیاتی به عنوان یک سیاست کلان پیگیری شده است.
۱. نظریه پردازی و گفتمان سازی وحدت
امام خمینی (ره) با تاکید بر اصل «وحدت کلمه» و نفی مرزبندی های قومی و مذهبی، امت اسلامی را پیکره ای واحد می دانستند. این گفتمان توسط رهبر شهید با تکیه بر مفهوم «تمدن نوین اسلامی» تکامل یافت. تاکید بر تشکیل «اتحادیه کشورهای اسلامی» و پیگیری سیاست تقریب مذاهب، از محورهای اصلی این نظریه پردازی است (۱).
۲. حمایت عملیاتی از جبهه مقاومت
ایران با حمایت از نهضت های آزادی بخش و گروه های مقاومت در برابر هژمونی قدرت های استکباری و رژیم صهیونیستی، عملا به سپر دفاعی امت اسلامی تبدیل شده است. حمایت از مردم فلسطین، لبنان، یمن و عراق در برابر مداخلات خارجی، نمودی از این سیاست حمایتی است که مانع از فروپاشی هویت و استقلال این جوامع شده است (۲).
۳. مقابله با پروژه اسلام هراسی و تکفیری گری
ایران با ایفاگری نقش محوری در مبارزه با جریان های تکفیری (مانند داعش)، که تهدیدی وجودی برای چهره رحمانی اسلام و امنیت کشورهای اسلامی بودند، از یک سو مانع گسترش نفوذ عوامل تفرقه افکن شد و از سوی دیگر از فروپاشی ساختار سیاسی دولت های اسلامی جلوگیری کرد (۳).
۴. نتیجه گیری
جمهوری اسلامی ایران با بازتعریف نقش خود به عنوان «ام القری» جهان اسلام، تلاش کرده است تا با تکیه بر توان بومی و هم افزایی با ملت های مسلمان، مانع از تغییر هندسه قدرت به نفع بلوک غرب در خاورمیانه شود. این رویکرد، ایران را به لنگرگاه ثبات و حافظ منافع کلان امت اسلامی تبدیل کرده است.
منابع و مراجع:
۱. امام خمینی، سید روح الله. صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۱۸، ص ۴۸۳. (در باب وحدت کلمه و اهمیت امت واحده).
۲. رهبر، علی. ژئوپلیتیک تشیع و گفتمان مقاومت. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۷، صص ۱۱۲-۱۱۵. (در باب نقش ایران در جبهه مقاومت).
۳. دهشیری، محمدرضا. «دیپلماسی مقاومت و امنیت منطقه ای جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه سیاست دفاعی، دوره ۲۷، شماره ۱۰۶، ۱۳۹۸، صص ۴۵-۶۲.