چرا بچه ها نمی توانند از موبایل دل بکنند؟
چرا بچه ها نمی توانند از موبایل دل بکنند؟
برای بسیاری از والدین، ماجرا ساده به نظر می رسد: «گوشی را بده، دیگر نمی تواند کنار بگذارد.» اما واقعیت پیچیده تر است. صفحه نمایش فقط یک وسیله سرگرمی نیست؛ بسیاری از اپلیکیشن ها، بازی ها و شبکه های اجتماعی طوری طراحی شده اند که توجه را نگه دارند. ویدئوی بعدی، اعلان جدید، امتیاز بازی یا محتوایی که دقیقا مطابق علاقه کودک است، مدام یک دلیل تازه برای ماندن ایجاد می کند. بنابراین وقتی از کودک می خواهیم ناگهان گوشی را کنار بگذارد، فقط از او نمی خواهیم یک وسیله را زمین بگذارد؛ از او می خواهیم از محیطی جدا شود که دائما مغز او را به ادامه دادن دعوت می کند.
اما یک بخش ماجرا به خود کودک مربوط نیست؛ به زندگی ای مربوط است که بیرون از صفحه برای او ساخته ایم. اگر گوشی تنها جایی باشد که کودک در آن انتخاب می کند، سرگرم می شود، با دوستانش ارتباط دارد و از فشار مدرسه و تکالیف فاصله می گیرد، طبیعی است که جدا شدن از آن سخت تر باشد. گاهی ما می گوییم «بچه ام به گوشی وابسته است»، در حالی که باید بپرسیم گوشی چه چیزی را برای او جبران می کند؟
صفحه نمایش همچنین خیلی خوب با خستگی و بی حوصلگی کنار می آید. کودک خسته است؛ صفحه را روشن می کند. حوصله اش سر رفته؛ صفحه را روشن می کند. ناراحت است؛ صفحه را روشن می کند. حتی گاهی والد برای چند دقیقه آرامش خودش گوشی را در اختیار کودک می گذارد. به این ترتیب، صفحه نمایش کم کم از یک سرگرمی به ابزار تنظیم احساسات تبدیل می شود. آن وقت گرفتن گوشی فقط گرفتن یک وسیله نیست؛ انگار راه آشنای کودک برای فرار از خستگی، تنهایی یا بی حوصلگی را هم از او گرفته ایم.
به همین دلیل، محدود کردن زمان صفحه نمایش اگر فقط به «خاموشش کن» و «دیگر حق نداری» خلاصه شود، معمولا کافی نیست. کودک باید بداند بعد از کنار گذاشتن گوشی چه چیزی در انتظار اوست. بازی، ارتباط واقعی، بیرون رفتن، کتاب، ساختن چیزی با دست، گفت وگو یا حتی فرصت ساده ای برای بی حوصلگی. اگر تمام جایگزین ها هم به شکل برنامه های آموزشی و کلاس های بیشتر طراحی شوند، کودک دوباره به صفحه برمی گردد؛ چون صفحه تنها جایی بوده که در آن مجبور نبوده دائما «کاری مفید» انجام دهد.
نقش والد هم مهم است. نمی توان از کودک انتظار داشت صفحه نمایش را مدیریت کند، در حالی که خود ما در هر لحظه گوشی در دست داریم. قوانین خانوادگی وقتی موثرترند که فقط برای کودک نوشته نشده باشند. زمان های بدون گوشی برای همه اعضای خانواده، کنار گذاشتن صفحه هنگام غذا یا پیش از خواب و مهم تر از همه، حضور واقعی والد، می تواند پیام متفاوتی ایجاد کند: زندگی فقط آن چیزی نیست که روی صفحه اتفاق می افتد.
و شاید مهم ترین نکته این باشد که هدف، جنگیدن با فناوری نیست. کودکان امروز باید استفاده از فناوری را یاد بگیرند، نه اینکه از آن فرار کنند. مسئله این است که یاد بگیرند چه زمانی استفاده کنند، چه زمانی متوقف شوند و چه زمانی بفهمند چیزی دارد بیش از آنچه باید، وقت و توجهشان را می گیرد.
پس شاید سوال اصلی این نباشد که «چطور گوشی را از دست بچه ام بگیرم؟» بلکه این باشد: «آیا زندگی واقعی او آن قدر جذاب، امن و معنادار هست که وقتی صفحه را خاموش می کند، چیزی برای برگشتن داشته باشد؟»
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان، پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال