کودکی که با گوشی می خوابد، چه چیزی را از دست می دهد؟
کودکی که با گوشی می خوابد، چه چیزی را از دست می دهد؟
وقتی کودک با گوشی به رختخواب می رود، شاید به نظر برسد فقط چند دقیقه بیشتر بیدار می ماند؛ اما مسئله فقط دیر خوابیدن نیست. گوشی می تواند مرز میان «بیداری» و «خواب» را از بین ببرد. کودک به جای اینکه آرام آرام از هیجان روز فاصله بگیرد، همچنان در معرض پیام، ویدئو، بازی، گفت وگو و اطلاعات تازه است. بدن به تخت رفته، اما ذهن هنوز در حال دریافت محرک است.
خواب برای کودک فقط استراحت نیست؛ بخشی از رشد و تنظیم روزانه اوست. وقتی خواب به طور مداوم کوتاه یا بی کیفیت می شود، ممکن است فردای آن روز کودک خسته تر، تحریک پذیرتر و کم تمرکزتر باشد. گاهی والد این تغییر را به حساب «بدخلقی»، «لجبازی» یا «کم حوصلگی» می گذارد، در حالی که شاید کودک فقط خواب کافی و باکیفیتی نداشته است.
اما چیزی که کودک با گوشی در تخت از دست می دهد، فقط خواب نیست. فرصت خاموش شدن ذهن هم از بین می رود. آن چند دقیقه قبل از خواب که می توانست صرف فکر کردن، خیال پردازی، مرور اتفاقات روز یا یک گفت وگوی آرام با والد شود، با محتوای آماده پر می شود. حتی بی حوصلگی قبل از خواب، که برای بزرگسالان ممکن است بی اهمیت باشد، برای کودک می تواند فرصتی برای خیال پردازی و فاصله گرفتن از هیاهوی روز باشد.
گوشی همچنین می تواند خواب را به یک وابستگی رفتاری گره بزند. اگر کودک همیشه با ویدئو، بازی یا صدای گوشی به خواب برود، ممکن است کم کم احساس کند بدون آن نمی تواند آرام شود. در این حالت، مسئله فقط «گوشی را دیر کنار گذاشتن» نیست؛ کودک بخشی از توانایی آرام کردن خودش را به یک وسیله بیرونی سپرده است.
البته برای حل این مسئله، برداشتن ناگهانی گوشی همیشه بهترین راه نیست. اگر کودک سال ها با گوشی خوابیده، طبیعی است که تغییر برایش سخت باشد. بهتر است یک روال قابل پیش بینی شکل بگیرد: زمان مشخصی برای کنار گذاشتن صفحه، نور و فعالیت آرام تر، و چیزی که جای گوشی را بگیرد؛ مثل قصه، کتاب، گفت وگوی کوتاه یا حتی چند دقیقه سکوت. مهم تر از همه، این قانون اگر برای کودک است، بهتر است تا حد امکان فضای خانه را هم دربر بگیرد. وقتی والد تا لحظه خواب مشغول گوشی است، پیام «گوشی قبل از خواب خوب نیست» چندان قانع کننده نخواهد بود.
شاید بد نباشد یک شب به جای اینکه فقط بپرسیم «چطور گوشی را از تخت فرزندم بیرون ببرم؟»، از خودمان بپرسیم: اگر گوشی نباشد، دوست دارم آخرین تجربه کودک من قبل از خواب چه چیزی باشد؟ یک ویدئو و چند اعلان دیگر، یا احساس آرامش، امنیت، گفت وگو و فرصت کوتاهی برای بودن با خودش؟
کودک برای خوابیدن فقط به تخت نیاز ندارد؛ گاهی به این نیاز دارد که جهان برای چند ساعت آرام بگیرد.
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان، پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال