آیا مشکل کودکان امروز موبایل است یا تنهایی؟
آیا مشکل کودکان امروز موبایل است یا تنهایی؟
وقتی کودک ساعت های زیادی با موبایل می گذراند، ساده ترین پاسخ این است که بگوییم «موبایل را از او بگیریم». اما شاید همیشه مسئله از خود موبایل شروع نشده باشد. گاهی کودک به صفحه نمایش پناه می برد، چون چیزی در زندگی واقعی کم دارد؛ یک دوست، گفت وگویی که کسی واقعا به او گوش بدهد، فرصت بازی، احساس تعلق یا حتی کسی که بدون عجله کنارش بنشیند.
موبایل می تواند تنهایی را برای مدتی پنهان کند. کودک در فضای آنلاین پیام می گیرد، بازی می کند، می خندد و با دیگران ارتباط دارد؛ بنابراین از بیرون به نظر نمی رسد تنها باشد. اما ارتباط آنلاین همیشه جای رابطه عمیق و حضور واقعی را نمی گیرد. ممکن است کودک در میان ده ها پیام و دنبال کننده، همچنان احساس کند کسی واقعا او را نمی بیند.
از طرف دیگر، موبایل خودش هم می تواند به تدریج جای تجربه های واقعی را بگیرد. وقتی هر لحظه بی حوصلگی با یک صفحه پر می شود، فرصت کمتری برای رفتن سراغ دوست، ساختن یک بازی، حرف زدن با خانواده یا حتی تحمل تنهایی باقی می ماند. بنابراین رابطه موبایل و تنهایی یک طرفه نیست؛ گاهی تنهایی کودک او را به سمت صفحه می برد و گاهی صفحه، فرصت ساختن رابطه واقعی را از او می گیرد.
این مسئله در زندگی امروز کودکان جدی تر شده است. محله هایی که کودکان در آنها آزادانه بازی می کردند، زمان محدود خانواده ها، برنامه های فشرده، نگرانی والدین از بیرون بودن کودک و کاهش فرصت دیدار با همسالان، همه می توانند دنیای واقعی کودک را کوچک تر کنند. بعد ما از همان کودکی که فرصت کمی برای تجربه زندگی جمعی داشته، انتظار داریم موبایل را هم کنار بگذارد.
برای همین شاید قبل از تعیین یک قانون تازه برای گوشی، بد نباشد نگاهی به زندگی واقعی کودک بیندازیم. دوست صمیمی دارد؟ جایی برای بازی و معاشرت دارد؟ کسی هست که بتواند بدون ترس از قضاوت با او حرف بزند؟ در خانه کسی واقعا وقت شنیدن دارد؟اگر پاسخ این سوال ها منفی باشد، کم کردن موبایل به تنهایی مشکل را حل نمی کند.
حتی گاهی یک تغییر ساده می تواند مهم تر از یک محدودیت سخت باشد: دعوت کردن یک دوست به خانه، رفتن خانوادگی به فضای باز، بازی کردن با کودک بدون اینکه هدف آموزشی داشته باشد، یا فقط روزی چند دقیقه گفت وگویی که در آن والد تلفن را کنار بگذارد و واقعا گوش بدهد. کودک بیش از آنکه به سرگرمی دائمی نیاز داشته باشد، به تجربه تعلق داشتن نیاز دارد.
البته نباید همه استفاده زیاد از موبایل را به تنهایی نسبت داد. عادت، جذابیت طراحی برنامه ها، بی حوصلگی، فشارهای مدرسه و عوامل خانوادگی و فردی هم نقش دارند. اما اگر فقط موبایل را مقصر بدانیم، ممکن است نشانه را با علت اشتباه بگیریم.
شاید سوال مهم تر این باشد: اگر امشب موبایل را از فرزندمان بگیریم، او به سمت چه کسی یا چه چیزی برمی گردد؟ اگر پاسخی برای این سوال نداریم، شاید پیش از جنگیدن با صفحه، باید دوباره برای ساختن دنیای واقعی کودک وقت بگذاریم.
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان، پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال