خائنین و منافقین در کلام امام علی علیه السلام

امام علی (ع) در *نهج البلاغه* در بخش های مختلفی، به ویژه در خطبه ها و نامه ها، توصیف های بسیار دقیق و تندی از افرادی دارند که علی رغم شنیدن حق، خود را به نشنیدن و غفلت می زنند (به خواب زدگی) و در نهان، نیات پلید و خیانت آمیز دارند.

ایشان این افراد را با تعابیری همچون «خائن»، «مکار» و کسانی که «دین را ابزار دنیای خود کرده اند»معرفی می کنند.

 محورهای اصلی توصیف امام علی علیه السلام درباره این گروه را اینگونه میتوان بیان کرد:
۱. توصیف ظاهری در برابر باطن آلوده
امام علی (ع) در یکی از توصیفات مشهور خود درباره چنین افرادی در خطبه ۲۶ می فرمایند:
> «...و لکنهم یسرون غش الناس و یظهرون لهم النصح؛»
«آن ها در نهان با مردم غش و خیانت می کنند، اما در ظاهر خود را خیرخواه و ناصح نشان می دهند.»

این افراد از نظر امام، منافقانی هستند که چهره حق به جانبی به خود می گیرند تا اعتماد دیگران را جلب کنند، اما در باطن برای ضربه زدن به نظام اجتماعی یا حقانیت «ولی» نقشه می کشند.

۲. «به خواب زدگی» و نادیده گرفتن حق
امام علی (ع) کسانی را که در برابر حق، خود را به غفلت می زنند، کور و کر می دانند، نه به این دلیل که توانایی درک ندارند، بلکه به این دلیل که نمی خواهند حقیقت را بپذیرند. ایشان در خطبه ۸۷ می فرمایند:
«قد خرجوا من ملاقی الحق و هم فی غفله عما یراد بهم؛»
«آنان از مسیر مواجهه با حق خارج شده اند و در غفلتی (که خود برای خود ساخته اند) نسبت به آنچه قرار است بر سرشان بیاید، به سر می برند.»

این «به خواب زدگی»، نوعی **لجاجت ارادی** است؛ یعنی فرد آگاهانه چشمان خود را بر واقعیت می بندد تا مجبور نشود به دستور «ولی» گوش فرا داده و از آن اطاعت کند.

۳. خیانتکارانی که حقیقت را وارونه جلوه می دهند
در نامه ۵۳ (عهدنامه مالک اشتر)، امام علی (ع) در مورد کسانی که در لباس دوست، در پی خیانت هستند و از شنیدن حرف ولی سر باز می زنند، هشداری جدی می دهند. ایشان می فرمایند این افراد حق را با باطل می آمیزند تا فتنه ایجاد کنند:
«انما یوتی خراب الارض من اعواز اهلها و انما یعوز اهلها لاشراف انفس الولاه علی الجمع و سوء ظنهم بالبقاء و قله انتفاعهم بالعبر؛»

۴.این افراد بر اساس استخراج صفات از نهج البلاغه اینگونه اند:

*.تظاهر به اطاعت و پنهان کاری در خیانت: آنها در برابر ولی، چهره ای مطیع دارند اما در خلوت، برای تضعیف او تلاش می کنند.
*.سودجویی از فتنه:اینها منتظرند تا در فضای غبارآلودی که خود ایجاد کرده اند، به منافع دنیوی خود برسند.
*.پرهیز از شنیدن نصایح: امام علی (ع) در خطبه های متعدد اشاره می کند که این افراد از شنیدن «حق» بیزارند چون حق، مانع رسیدن آن ها به هوس هایشان است.
*.تغییر رنگ به تناسب محیط:مانند آفتاب پرست، هرجا که قدرت باشد همان جا هستند، اما در عمل به هیچ تعهد و ولایتی پایبند نیستند.

جمع بندی:
امام علی (ع) این افراد را «دشمنان درونی»می دانند که خطرشان از دشمنان بیرونی بیشتر است. از نظر امام، کسی که خود را به خواب می زند، درمان پذیر نیست، زیرا بیماری او از نوع «جهل» نیست بلکه از نوع «عناد» و «لجاجت» است. ایشان در توصیف چنین کسانی می فرمایند که اینان با «خدعه و نیرنگ» با دین برخورد می کنند و در واقع، خود را فریب می دهند، در حالی که گمان می کنند دیگران را فریب داده اند.