حقوق توسل به زور (مخاصمه فلسطین و اسرائیل)

یک روز پس از حملات 7 اکتبر 2023 حماس، اسرائیل رسما وضعیت جنگی اعلام کرد و حملات بسیار سهمگین و خارج از تناسبی را به نوار غزه صورت داد که منجر به کشته شدن هزاران غیر نظامی بی گناه شد. بر اساس گزارش وزارت بهداشت فلسطین بعد از 7 اکتبر 2023 تاکنون، تلفات ناشی از حملات، به بیش از 45000 تن رسیده است. به تعبیری این سرکشی اسرائیل در صحنه روابط بین الملل و نقض مکرر قواعد حقوق بین الملل بی دلیل نیست. به واقع ایالات متحده آمریکا به عنوان قدرت هژمون به دنبال حفظ جایگاه خود در سطح جهانی است. خاورمیانه و به ویژه منطقه خلیج فارس برای آمریکا مهم هستند اما این کشور نمی خواهد قدرت های دیگر در منابع منطقه شریک شوند. به همین دلیل نیز نقش کنترل منطقه را به اسرائیل حواله کرده و حملات اسرائیل را نیز در همین چارچوب بر اساس حق دفاع مشروع تفسیر می کند. اما اسرائیل به عنوان یک دولت اشغال گر دارای حق دفاع مشروع نیست. در واقع این استعمار شده ها و آن هایی که سرزمینشان اشغال شده دارای حق دفاع مشروع هستند. هر چند استدلال اندیشمندان اسرائیلی در ارائه تعریقی موسع از حق دفاع مشروع آن است که این حق یک حق ذاتی است که پیش از شکل گیری سازمان ملل متحد و تصویب منشور نیز وجود داشته است اما باید به این نکته توجه داشت که به استناد بند ۲ ماده ۲ منشور ملل متحد، اسرائیل به عنوان یکی از اعضای سازمان ملل متحد که از سال ۱۹۴۹ به عضویت در این سازمان در آمده است، مکلف به رعایت با حسن نیت تعهداتی است که به موجب منشور بر عهده گرفته است. بدیهی است تفسیر شخصی مقررات مندرج در منشور در راستای رسیدن به مقاصد و اهداف خود، خارج از محدوده حسن نیت می باشد و سردمداران اسرائیلی نیز مقام صالح برای تفسیر مفاد منشور به حساب نمی آیند. ضمن آن که استناد اسرائیل به دفاع مشروع برای تجاوز به قلمرو دیگر دولت ها و بمباران و کشتار غیرنظامیان و آواره کردن بازماندگان آنان برخلاف مفاد ماده ۵۱ منشور ملل متحد و اصول ضرورت و تناسب مورد نظر دیوان بین المللی دادگستری است. نکته دیگری که در این جا حائز اهمیت است این که نقشی که در ماده ۵۱ منشور برای شورای امنیت در نظر گرفته شده است در حمله پیشدستانه و حمله پیشگیرانه منتفی است، در حالی که شورا رکن اجرایی سازمان و مسول اولیه حفظ صلح و امنیت بین المللی است؛ بنابراین، این تفسیر که نقش شورای امنیت را نادیده می انگارد، تفسیری غیر قابل قبول است. آن چه باید بدان اشاره نمود این است که ممنوع شدن استفاده از زور در منشور ملل متحد باعث شده تا دولت­های جنگ طلب، با استناد به استثناهای مندرج در منشور در راستای استفاده از زور، اقدام به تفسیر موسع از این استثناها به خصوص حق دفاع مشروع نمایند، تا بدین وسیله بیشترین بهره برداری را از منافع خود که با جنگ و درگیری گره خورده است، داشته باشند.