ریشه شناسی ستیز میان پیل و گوسپند در مثلی از گلستان

دستان ها (مثل ها) چونان بخشی از فرهنگ و ساختار اندیشگانی مردمان کهن، بازگویه پندارها، دریافت ها و باورهای بسیاری است که درگذر روزگار پدید آمده است؛ از این رو، بازکاوی و گزارش مثل ها می تواند کم یا زیاد ما را تا سرچشمه های اندیشگانی نیاکان رهنمون شود. گاه نیز اسطوره که با ناخودآگاهی گروهی پیوندی رازناک دارد، در پیکره مثل ها سر بر می آورد یا به سخن دیگر، گاه مثل ها، ناخودآگاه گروهی و به ویژه اندیشه های اساطیری را آینگی می کنند. یکی ازاین مثل ها که به گمان نگارنده، بازگویه باوری بسیار کهن در فرهنگ ایرانی است، مثل الشاه نظیفه و الفیل جیفه (گوسپند پاک است و پیل مردار) است که در حکایت سوم از باب نخست گلستان سعدی آمده است. در این پژوهش بن مایه اساطیری آن بازکاویده و نشان داده می شود که چگونه پیل چونان جانوری اهریمنی در برابر گوسپند، یکی از نیروهای اورمزدیف کارکرد می یابد و از کجا ستیز میان پیل و گوسپند، چونان اندیشه ای بنیادین در فرهنگ ایرانی، در پیکره یک مثل نمودار می گردد.

کلیدواژه ها:

مثل ، اسطوره ، گوسپند پاک ، پیل مردار ، بن مایه شناسی