بررسی و تحلیل شاخص های خشکسالی و انتخاب شاخص بهینه براساس میزان بارش برای شرایط اقلیمی شهر مقدس مشهد

از ابتدای خلقت بشر، آب به طور مستقیم و غیر مستقیم نقش اساسی در زندگی جوامع داشته است، تا آنجا که خداوند در قرآن کریم می فرماید: از آب همه چیز را زنده گردانیدیم. همانطور که آب اساسی ترین نیاز بشر است، به دنبال آن، خشکسالی و کمبود آب می تواند موجب بروز بحران های شدیدی در زندگی انسان گردد. در تاریخ ملل، وقایع مستند زیادی در مورد بحران های خشکسالی وجود دارد که گاهی به صورت فجایع بزرگ تاریخی نمود پیدا کرده است. با توجه به وقوع خشکسالی های اخیر در کشور و لزوم شناخت این پدیده، مقابله با پیامدهای منفی ناشی از آن و جلوگیری از بخشی از خسارت های احتمالی، تحلیل وضعیت خشکسالی در اکثر نقاط کشور ضروری است. لذا با توجه به واقع شدن کشور در اقلیم خشک و نیمه خشک و فقر بارندگی نسبت به سایر نقاط جهان بررسی موضوع در کشور ایران از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. شاخص های خشکسالی مقادیر متنابهی از اطلاعات اقلیمی و هیدرولوژی مانند درجه حرارت، بارندگی، برف، جریان رودخانه ها و سایر منابع آبی را به کار می گیرند تا تصویر جامعی از وضعیت خشکسالی را به طور منطقه ای، در قالب محدوده ای از اعداد بیان نماید. شاخص های متعددی وجود دارد که گویای وضعیت خشکسالی در منطقه می باشند، هرچند که هیچ کدام به طور ذاتی نسبت به دیگری ارجحیت ندارند ولی بعضی از آنها در شرایطی خاص بهتر عمل می کنند. این شاخص ها در ارزیابی خشکسالی، متناسب با اهداف و داده های موجود تعیین می شوند. در ارزیابی خشکسالی، تعیین مجموعه ای از شاخص های مناسب و دقیق از اهمیت ویژهای برخوردار است. با استفاده از شاخص های خشکسالی میتوان شدت، مدت و وسعت خشکسالی را کمی کرده و به صورت دورهای ارزیابی نمود. بر اساس تحقیق انجام شده بیشترین تعداد و درصد خشکسالی ها در فصل تابستان اتفاق افتاده است. کمترین تعداد خشکسالی برای شاخص PNPI در مقیاس سالانه، برای شاخص Z فصول بهار و پاییز، برای شاخص SPI در فصل پاییز و مقیاس سالانه و برای شاخص RAI در فصل بهار بود. ضمن آن که تعداد و نوع خشکسالی های فصلی هر شاخص بیشتر و متفاوت تر از سالیانه همان شاخص است. این نتیجه بیانگر آن است که یک سال خشک میتواند متشکل از یک یا چند فصل تر و خشک باشد که در مقیاس سالانه از اثرات خشکی کاسته شده باشد. لذا پایش خشکسالی بصورت فصلی می تواند جزییات کامل تری را نشان دهد. از بین شاخص های مورد استفاده شاخص های SPI و RAI همخوانی خوبی با روند بارش ها و مقادیر تبخیر و تعرق دارند، ولی شاخص SPI از لحاظ شدت برآوردها منطقی تر است.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، شاخص ، مشهد