لزوم تشکیل پلیسی با رویکرد افتراقی و حمایت محور در دادرسی ویژه اطفال و نوجوانان با نگرش به قانون برخی از کشورها و اسناد بین المللی

پیش از اینکه شخصی محاکمه شود ابتدا باید جرم شخص، کشف شده و نسبت به آن جرم، تحقیقات لازم به عمل آید. در غالب کشورها کشف بزه بر عهده پلیس قضایی است که بلافاصله بعد از اطلاع از وقوع وقوع جرم باید اقداماتی را که برای حفظ آثار و علایم جرم و جلوگیری از فرار یا اختفای متهم ضروری است، انجام دهد و مراتب را به دادسرا مستقل بر حسب مورد اعلام نماید، تا از این طریق اقدامات لازم در جهت تعقیب مجرم و طرح شکایات و آغاز رسیدگی کیفری انجام پذیرد. ضرورت تشکیل پلیس ویژه اطفال و نوجوانان را باید در اهمیت نخستین برخورد نیروهای انتظامی با اطفال و نوجوانان بزهکار دانست. دلیل دیگر این ضرورت را باید در قاعده اجتناب از آسیب دانست. مسلم است که رویارویى نیروهاى پلیسى غیرمتخصص که عمدتا برخوردى قهرآمیز دارند، ممکن است براى اطفال و نوجوانان آسیب رسان باشد. نظر پلیس اطفال، که از کنشگران مهم دادرسی کودکان ونوجوانان است، گزارش آنها در خصوص وضع طفل می تواند در تصمیم دادگاه مهم باشد. بطور کلی امروزه در اغلب کشورها به این نتیجه رسیده اند که برای پیشرفت در کار مبارزه با جرایم اطفال و نوجوانان، باید گروههای خاصی به نام پلیس اطفال بوجود آورد. حقوقدانان معتقدند که فرماندهان و مسیولان پلیس با تشکیل پلیس ویژه ی کودکان و نوجوانان قادر خواهند بود، حقوق کودکان و نوجوانان معارض قانون را به خوبی تضمین نمایند. واز طرف دیگر برخی عقیده دارند که تشکیل چنین پلیسی که وظیفه برخورد با کودکان و نوجوانان معارض قانون را دارند باعث جلوگیری از ارتکاب جرایم شدیدتر توسط کودکان می شود.پلیس ویژه کودکان و نوجوانان به عنوان یکی از نهادهای اختصاصی نظام دادرسی اطفال، در ایران برای نخستین بار در لایحه رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان (1383) پیش بینی و پس از آن به صورت ضمنی در قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه، مورد تاکید قرار گرفت. وانگهی به دلیل عدم تصویب لایحه و همچنین اجرایی نشدن قانون برنامه توسعه، قانونگذار در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 و در ماده 31 قانون آیین دادرسی کیفری ایجاد پلیس مخصوص اطفال و نوجوانان را پیش بینی و سازمان پلیس را مکلف به تشکیل آن نمود.در این نوشتار سعی شده تا به روش تحقیق مروری، انتقادی و تحلیلی به شیوه کتابخانه ای با استفاده از سایر کتب و مقررات بین المللی به نقش پلیس ویژه در دادرسی کودکان و نوجوانان پرداخته شود. استنتایج بدست آمده از این تحقیق نشان می دهد که رفتار پلیس ایران با کودکان و نوجوانان عمدتا از اصول و استاندارد بین المللی تبعیت نکرده است و همچنین در رویکردهای قانونی و رویه عملی، پلیس فاقد یک سیاست جنایی افتراقی است و در مواجهه با کودکان و نوجوانان از سیاست جنایی بزرگسالان استفاده می کند. بنابراین لازم است پلیس با تدوین سیاست جنایی افتراقی و مبتنی بر مداخله حمایتی و نه قهرآمیز و کیفری، تلاش نماید تا با رعایت اصول و استانداردهای بین المللی و ملی برشمارده شده در این نوشتار فرایند مداخله در دادرسی کودکان و نوجوانان را ارتقاء بخشد.

کلیدواژه ها:

کشف جرم ، پلیس اطفال ، دادرسی اطفال ، قاضی دادگاه اطفال ، مددکار اجتماعی