بررسی ژنتیکی برخی از صفات مورفولوژیکی برنج با استفاده از تجزیه میانگین نسل ها

به منظور بررسی چگونگی عمل ژنها، وراثتپذیری و برآورد تعداد عوامل موثر در کنترل ژنتیکی عملکرد دانه و برخی از صفات مرتبط با آن در برنج، نسلهای P1 ،P2 ،F1 ،F2، BC1 و BC2 حاصل از تلاقیهای 215-IRFAON × شاهپسند و صالح× 215-IRFAON تهیه و در شرایط مزرعه و در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار کاشته شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که تفاوت معنیداری بین نسلها از نظر صفات موردمطالعه وجود داشت. همچنین هتروزیس و پسروی خویشآمیزی در صفات بررسی شد و هتروزیس مثبت معنیدار برای عملکرد دانه، ارتفاع گیاه، طول خوشه و وزن صد دانه مشاهده گردید. تجزیه میانگین نسلها برای صفات با استفاده از مدل شش پارامتری نشان داد که طول و عرض دانه در تلاقی اول و طول دانه در تلاقی دوم فقط تحت تاثیر اثر افزایشی قرار داشتند. در حالی که صفات وزن صد دانه، ارتفاع گیاه و عملکرد دانه در تلاقی اول و عرضو شکل دانه، وزن صد دانه، عملکرد دانه و تعداد روز تا خوشهدهی در تلاقی دوم توسط اثرات غیر افزایشی تحت تاثیر قرار گرفتند. مقدار درجه غالبیت بیانگر وجود اثر فوق غالبیت برای طول و شکل دانه، وزن صد دانه و ارتفاع گیاه در تلاقی 215-IRFAON × شاهپسند و وزن صد دانه و شکل دانه در تلاقی صالح × 215-IRFAON بود و برای سایر صفات در هر دو تلاقی درجاتی از غالبیت ناقص مشاهده گردید. برای عملکرد دانه و صفاتی که سهم عملغیر افزایشی ژنها در کنترل آنها بیشتر بود، امکان بهرهگیری از هتروزیس با استفاده از مواد اصلاحی مطالعه شده در تحقیق حاضر وجود دارد.

کلیدواژه ها:

برنج ، تجزیه میانگین نسلها ، عمل ژن ، مدل ژنتیکی ، وراثت پذیری ، هتروزیس