هدف و معنای زندگی از منظر نیچه، فرانکل و نگاه اسلامی

در مدخل این بحث ضمن معرّفی دو واژه‌ی «هدف» و «معنا»، برای موضوع قالبی پیشنهاد شده است. در این مدل، آدمیان به دو دسته تقسیم شده‌اند: آنهایی که هدف و معنایی را نمی‌جویند؛ و آنهایی که هدف و معنایی را می‌جویند؛ گروه اخیر ممکن است در تفسیر هدف و معنا ناموفّق بمانند که دو قرائت مشهور آن‌ها نگرش «بدبینانه» (Pessimism) و «نیست‌انگارانه» (Nihilism) می‌باشند. آنان که در تفسیر هدف و معنا موفّق‌اند، می‌توانند با نگرش برون‌دینی و یا درون‌دینی از باورهای خود دفاع کنند. دینداران می‌توانند هدف خلقت را از منظر خالق و یا مخلوق مورد بررسی قرار دهند. دیدگاه نیچه و فرانکل درباره‌ی هدف و معنای زندگی: این قسمت از بحث در سه بخش جداگانه مورد تأمّل قرار گرفته است:1) نیچه و نیهیلیسم: در این بخش به تفصیل، دیدگاه نیچه در موضوع مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. البتّه نیهیلیسم گرچه از اندیشه‌های مهمّ نیچه است، امّا اندیشه‌ی او در این سطح باقی نمی‌ماند و از نگاه او، فاتح هاویه‌ی درون، ابرانسان است که خود واضع قوانین و ارزش‌های خویش بر اساس تحقّق نفس است. همچنین مفهوم نیهیلیسم در نگاه این متفکّر، به تناسب اینکه برای چه نوع انسانی به کار می‌رود، معانی مختلف به خود می‌گیرد. 2)) فرانکل و معنادرمانی (Logotherapy) : فرانکل معتقد بود که در زندگی هر کس چیزی وجود دارد. یافتن این رشته‌های ظریف یک زندگی فروپاشیده، به شکل یک انگاره‌ی استوار، از معنا و مسئولیّت هدف و موضوع مبارزه‌طلبی معنادرمانی است که به تعبیر فرانکل، از تحصیل اگزیستانسیالیستی (هستی‌درمانی) است. او توضیح می‌دهد که معنادرمانی نوعی روان‌درمانی است که بیش‌تر بر اساس ارزش‌های روحانی بنیان شده، تا قوانین روانی-زیستی. اعتقاد این نظریّه بر آن است که، فقدان معنا یکی از علل اصلی فروماندگی شخصیّت‌ها در عصر حاضر است. هدف و معنا از نگاه دینی و اسلامی: در این قسمت نکات زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند: 1) ویژگی‌ها و جایگاه انسان در جهان از نگاه دینی؛ 2) هدف در خلقت انسان؛ 3) معناداری و مرگ اختیاری. از جمله مدّعیّات بخش پایانی آن است که خودکشی برای آنهایی است که در تفسیر معنا و هدف زندگی حیران می‌مانند. امّا شهادت با تلقّی دینی، مربوط به آنهایی است که هدفی را تعقیب نموده و زندگی خود را سراپا معنادار می‌یابند و وصول به هدف و عمق معناداری را فانی ‌شدن در راه حق می‌دانند.

کلیدواژه ها:

نیچه ، فرانکل ، معنای زندگی ، نیهیلیسم ، معنادرمانی