از خلافت بالقوه تا بعثت اجتماعی: یک تحلیل قرآنی بر اساس آرای شهید صدر

پرسش از چگونگی گذار از «خلافت بالقوه» به «بعثت اجتماعی» یکی از حلقه های نظری در اندیشه اجتماعی شهید صدر است. این مقاله با تفکیک «خط شهادت» و «خط خلافت» و با تکیه بر خوانش قرآنی-تفسیری، فرایند پنج مرحله ای تکامل جمعی انسان را بازخوانی می کند. فرضیه مقاله آن است که این گذار، یک حرکت تدریجی، تربیتی و بحران محور است: جامعه بشری در مسیر بلوغ، چهار بحران بنیادین توحید، عدالت، آزادی و امنیت را تجربه می کند. خط شهادت با سه کارویژه «استحفاظ»، «اشراف» و «تدخل»، و خط خلافت با «شورا»، «ولایت متقابل» و «تکافل»، این بحران ها را مدیریت می کند. در عصر غیبت، توزیع مسئولیت میان «مرجع فقیه» و «امت» زمینه ساز بلوغ اجتماعی و تحقق استخلاف عمومی می شود. بر این اساس، بعثت اجتماعی نه یک رخداد دفعی، بلکه محصول نهادینه شدن توحید، عدالت، آزادی و امنیت در ساختارهای اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

خلافت انسان ، خط شهادت ، بعثت اجتماعی ، استخلاف عمومی ، شهید صدر