بررسی مسئولیت حقوقی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران با نگاهی تطبیقی به حقوق اتحادیه اروپا

با گسترش روزافزون کاربرد هوش مصنوعی در حوزه های مختلف زندگی انسان، نظام های حقوقی با چالش های نوینی در زمینه تعیین مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد سامانه های خودمختار مواجه شده اند. در نظام حقوقی ایران، علی رغم وجود قواعد کلی مسئولیت مدنی همچون تسبیب، اتلاف و لاضرر، هنوز قاعده ی خاصی در خصوص مسئولیت ناشی از هوش مصنوعی تدوین نشده است. در مقابل اتحادیه اروپا با تصویب اسناد حقوقی جدید همچون قانون هوش مصنوعی AI Act ۲۰۲۴ و پیش نویس دستورالعمل مسئولیت مدنی AI Liability Directive ۲۰۲۲ گام های موثری در جهت تنظیم جامع این حوزه برداشته است. این مقاله با رویکردی تطبیقی، به بررسی ساختار مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا می پردازد و پس از تحلیل مبانی نظری، چالش های عملی و خلاهای موجود در حقوق ایران، مجموعه ای از پیشنهادات تقنینی را ارائه می دهد. از جمله این پیشنهادات می توان به تدوین قانون خاص، تعیین نظام دوگانه مسئولیت محض و مبتنی بر تقصیر، الزام به بیمه مسئولیت، پیش بینی صندوق جبران خسارت فناورانه و شفافیت الگوریتمی اشاره کرد. در نهایت در این مقاله نتیجه می گیریم که بهره گیری از تجربه اتحادیه اروپا و با تفسیر نوین از قواعد فقهی و مدنی موجود، می تواند زمینه ساز شکل گیری نظامی کارآمد و متوازن برای مواجهه با مسئولیت های ناشی از فناوری هوش مصنوعی در حقوق ایران باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، حقوق ایران ، اتحادیه اروپا ، مسئولیت محض ، شفافیت الگوریتمی ، تقنین تطبیقی