تجزیه و تحلیل انرژی در بوم نظام های کشاورزی ایران

افزایش سطح مکانیزاسیون در کشاورزی موجب رشد تولید شده، اما مصرف انرژی نیز افزایش یافته و کارآیی انرژی کاهش یافته است. برای بهبود وضعیت، بوم نظام های زراعی باید براساس اصول اکولوژیکی و بیولوژیکی طراحی شوند تا انرژی و مواد غذایی به صورت داخلی تامین و وابستگی به سوخت های فسیلی کاهش یابد. در این تحقیق، روابط انرژی در بخش های مختلف کشاورزی ایران شامل نیروی کار، برق، ماشین آلات، کودهای پایه (نیتروژن، فسفر و پتاسیم)، آفت کش های اصلی، بذر مصرفی و تولید ۱۵ محصول اصلی (گندم، جو، برنج، ذرت، سویا، آفتابگردان، بادام زمینی، کلزا، کنجد، گلرنگ، چغندرقند، سیب زمینی، لوبیا، نخود و عدس) در فاصله ۳۸ ساله ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۸ مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد انرژی فیزیکی ورودی از ۶/۷۴ میلیارد مگاژول در سال ۱۳۶۰ به ۱۷/۱۱ میلیارد مگاژول در سال ۱۳۹۸ افزایش یافته است، یعنی مصرف انرژی ۱۵۳ درصد رشد کرده است. با این حال، تولید انرژی طی همین دوره تنها دو برابر شده و نسبت انرژی ورودی به خروجی حدود ۴۷ درصد کاهش یافته است. دلایل اصلی این کاهش بهره وری شامل افزایش مصرف انرژی در اثر توسعه مکانیزاسیون، تولید کودها و سموم و مدیریت ضعیف مصرف انرژی است. برای بهبود بهره وری، اقدامات پیشنهادی شامل ارتقای مدیریت مصرف انرژی، اصلاح سیاست های یارانه ای، استفاده بهینه از مکانیزاسیون و تجهیزات، توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر و آموزش کشاورزان در مصرف بهینه انرژی است. اجرای این راهکارها می تواند نسبت انرژی و کارآیی آن را بخش کشاورزی به طور قابل توجهی افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

انرژی ، کود ، محصولات زراعی ، مکانیزاسیون ، نسبت انرژی