بررسی کارایی روش ژئومد در شبیه سازی تغییر کاربری اراضی کشاورزی به مسکونی در شهرستان رودسر

تغییر کاربری اراضی به ویژه تبدیل زمین های کشاورزی به مناطق مسکونی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اقتصادی در استان های شمالی ایران است. هدف این پژوهش شبیه سازی و پیش بینی تغییرات کاربری اراضی در شهرستان رودسر با تمرکز بر گسترش سکونتگاه ها و پیش بینی تغییرات در سال ۱۴۰۹ با استفاده از مدل ژئومد است. برای این منظور، از تصاویر سنجنده TM ماهواره لندست در سال های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۹ و سنجنده OLI این ماهواره در سال ۱۳۹۹ استفاده شد. پس از پیش پردازش تصاویر، نقشه های کاربری اراضی با روش های طبقه بندی نظارت شده ماشین بردار پشتیبان تهیه شدند. دقت طبقه بندی با استفاده از شاخص های دقت کلی و ضریب کاپا ارزیابی گردید. تغییرات کاربری در دوره های ۱۳۷۹–۱۳۸۹ و ۱۳۷۹–۱۳۹۹ آشکارسازی و سپس با استفاده از مدل ژئومد، تغییرات یک سویه کاربری مسکونی شبیه سازی و پیش بینی شد. نتایج نشان داد که مساحت مناطق مسکونی رودسر طی دو دهه اخیر افزایش قابل توجهی داشته و در مقابل، اراضی کشاورزی و جنگلی کاهش یافته اند، به طوری که در فاصله سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۹۹ حدود ۵۸۴ هکتار از اراضی زراعی به مناطق مسکونی تبدیل شده است. شاخص های دقت پیش بینی شامل کاپای استاندارد و کاپای محلی به ترتیب با مقادیر ۰.۹۳ و ۰.۹۵ نشان دهنده دقت بالای مدل در پیش بینی تغییرات بود. بر اساس پیش بینی انجام شده، مساحت مناطق مسکونی رودسر تا سال ۱۴۰۹ حدود ۱۵ درصد افزایش می یابد که به بهای کاهش اراضی کشاورزی و منابع طبیعی است. یافته ها نشان می دهد که در صورت ادامه روند فعلی، تهدید جدی برای توسعه پایدار کشاورزی در منطقه وجود دارد و ضرورت بازنگری در سیاست های مدیریت زمین و کنترل تغییر کاربری بیش از پیش احساس می شود.

کلیدواژه ها:

آشکارسازی تغییرات ، سنجش از دور ، تصاویر ماهواره ای ، توسعه پایدار