مطالعه ی پدیده ی فرسودگی تحصیلی در بین دانش آموزان تیزهوش و راهکارهای مقابله با آن

دانش آموزان تیزهوش به عنوان سرمایه های فکری جامعه علی رغم توانایی های بالقوه بالا، به دلیل عواملی چون انتظارات زیاد درونی و محیطی در معرض پدیده فرسودگی تحصیلی قرار دارند. هدف از این مقاله مروری، تجمیع و تحلیل انتقادی پژوهش های انجام شده در ده سال اخیر در منابع علمی فارسی زبان (۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴) با محوریت شناسایی عوامل موثر بر فرسودگی تحصیلی در این گروه و بررسی راهکارهای مقابله با آن است. این مطالعه از نوع مروری روایتی (Narrative Review) است. جستجوی نظام مند با استفاده از کلیدواژه های اصلی نظیر "فرسودگی تحصیلی"، "دانش آموزان تیزهوش"، "استعدادهای درخشان" و کمال گرایی در پایگاه های داده علمی معتبر ایرانی (نورمگز، مگ ایران، سیویلیکا) انجام شد. منابعی که در بازه زمانی تعیین شده منتشر شده و رویکرد علمی-پژوهشی داشتند، جهت تحلیل انتخاب شدند. مرور ادبیات نشان داد که فرسودگی تحصیلی در دانش آموزان تیزهوش یک سندرم چندبعدی شامل خستگی عاطفی، بدبینی و کاهش کارآمدی شخصی است. مهم ترین عوامل پیش بین داخلی که در مطالعات ایرانی برجسته شدند عبارتند از کمال گرایی ناسازگار، عدم مهارت در خودتنظیمی تحصیلی و فشار شدید رقابتی در مدارس خاص. در بعد محیطی انتظارات بالای والدین و سیستم آموزشی سخت گیرانه نقش کلیدی در تشدید این پدیده دارند. فرسودگی تحصیلی یک چالش جدی و واقعی در مسیر رشد دانش آموزان تیزهوش است که پیامدهای مخربی بر سلامت روان و عملکرد تحصیلی آنها دارد. یافته ها بر ضرورت تدوین برنامه های مداخله ای زودهنگام و سه گانه فردمحور، مدرسه محور و خانواده محور تاکید می کنند. این مداخلات باید بر آموزش مهارت های مقابله ای، اصلاح نظام ارزشیابی و کاهش کمال گرایی ناسازگار متمرکز باشند.

کلیدواژه ها:

فرسودگی تحصیلی ، دانش آموزان تیزهوش ، استعدادهای درخشان ، کمال گرایی ، سلامت روان