تبیین دوگانگی فرصت ها و تهدیدهای ناشی از تاثیر متقابل فناوری دیجیتال و سرمایه اجتماعی (با تاکید بر آموزش نوین علوم اجتماعی و نقش معلم)

سرمایه اجتماعی مفهومی محوری در برنامه درسی علوم اجتماعی نقش اساسی در تربیت شهروند مشارکتی، مسئول و دارای اعتماد متقابل ایفا می کند. با گسترش فناوری دیجیتال و منطق جامعه شبکه ای (کاستلز) ساختار و کیفیت این مفهوم دچار تحولات دوگانه شده است. این پژوهش با هدف تحلیل نظری و استدلالی تاثیر متقابل فناوری دیجیتال و سرمایه اجتماعی و تبیین دوگانگی فرصت ها و تهدیدهای ناشی از این تعامل در بستر آموزش و پرورش انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و مرور ادبیات نظری نظریات کلاسیک سرمایه اجتماعی بوردیو، پاتنام، فوکویاما و (کاستلز) و مطالعات مرتبط دوگانگی مذکور را در بستر آموزش علوم اجتماعی بررسی می نماید. یافته ها نشان می دهند که فناوری دیجیتال سرمایه اجتماعی پل زننده را تقویت می کند، اما در غیاب تعاملات عمیق و مستمر این فناوری سرمایه اجتماعی پیوند دهنده و اعتماد متقابل را تهدید می نماید که می تواند به سطحی شدن، روابط انزوای اجتماعی و تضعیف همبستگی جمعی بیانجامد. این وضعیت چالش های جدی برای آموزش نوین علوم اجتماعی ایجاد کرده است؛ از جمله ضرورت بازطراحی روش های تدریس، گنجاندن سواد دیجیتال و شهروندی در برنامه درسی و ارتقای دانش پداگوژیک معلمان برای مدیریت تعاملات مجازی دانش آموزان. پژوهش حاضر مفهوم نوآورانه "طراح اعتماد ترکیبی" را پیشنهاد می کند که معلم را به عنوان معمار اعتماد قرار می دهد و طراحی سه لایه پیونددهنده حضوری (اعتماد عاطفی و هنجارهای مشترک)، پل زننده دیجیتال، شبکه سازی گسترده با نظارت و تربیتی هنجاری، هدایت کیفیت تعاملات و بازسازی هنجارها را توسط معلم برای تکمیل این طرح مطرح می کند. این رویکرد دوگانگی فناوری را مدیریت کرده و سرمایه اجتماعی را به منبع پایدار آموزشی تبدیل می نماید. پیشنهاد می شود برنامه های درسی علوم اجتماعی با تمرکز بر فعالیت های ترکیبی و ارزیابی کیفی تعاملات دانش آموزان را برای شهروندی مسئول در جامعه شبکه ای آماده سازند.

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی ، اعتماد اجتماعی ، فناوری دیجیتال ، سرمایه اجتماعی هیبریدی ، طراح اعتماد ترکیبی