بررسی فقهی و حقوقی ضمان عیب در معاملات معاوضی

ضمان عیب یکی از مهمترین نهادهای حمایتی در معاملات معاوضی است که به منظور حفظ تعادل قراردادی و حمایت از طرف زیان دیده پیش بینی شده است. در فقه امامیه، ضمان عیب با اتکا به قواعدی همچون لاضرر، اصاله السلامه، شرط ضمنی سلامت و خیارات، به ویژه خیار عیب، تبیین می شود و برای خریدار در صورت کشف عیب پیش از عقد یا آن پیش از قبض، حق فسخ یا مطالبه ارش را به رسمیت می شناسد. در حقوق ایران نیز این نهاد با الهام از مبانی فقهی و در قالب مقررات قانون مدنی، چارچوب مشخصی برای مسئولیت ناشی از عیب مبیع و آثار آن تعیین کرده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به ارزیابی مبانی فقهی و مستندات قانونی ضمان عیب در معاملات معاوضی می پردازد و ضمن تبیین شرایط تحقق عیب، آثار حقوقی آن و حدود مسئولیت فروشنده، به بررسی نقاط اشتراک و افتراق میان دیدگاه های فقهی و مقررات حقوق موضوعه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند حقوق ایران ساختار کلی ضمان عیب را از فقه اقتباس کرده است، در برخی موارد مانند نحوه جبران خسارت و حدود اسقاط ضمان، چالش ها و ابهاماتی وجود دارد که نیازمند تبیین دقیق تر و رویکردی منسجم تر در تفسیر مقررات است و تقویت حمایت از متعاملین در قراردادهای معاوضی موثر باشد.

کلیدواژه ها:

ضمان عیب ، معاملات معاوضی ، عیب مبیع ، مسئولیت فروشنده ، جبران خسارت