بازخوانی هویت کالبدی خانه های تاریخی فاقد مستندات با رویکرد تطبیقی در بافت های شهری (نمونه موردی؛ خانه فهامی در بافت جلفای اصفهان)

خانه های تاریخی در بافت های شهری ایران به عنوان مهم ترین نمودهای زیست انسانی و حاملان هویت فرهنگی، اغلب فاقد مستندات اولیه شامل نقشه ها، اسناد مکتوب یا داده های تصویری هستند. این فقدان موجب شده است که شناسایی هویت کالبدی و بازگشت به فرم اصلی آن ها؛ با چالش جدی مواجه شود. تغییرات کالبدی ناشی از تخریب، الحاقات و ساخت وسازهای جدید، فاصله ی این خانه ها را از هویت اولیه افزایش داده و ضرورت ارائه ی رویکردی علمی برای بازخوانی هویت کالبدی آن ها را آشکار ساخته است. هدف این پژوهش ارائه ی رویکردی نظام مند و قابل تعمیم برای بازخوانی هویت کالبدی خانه های تاریخی فاقد مستندات است. اساس کار بر مفهوم «حافظه ی کالبدی» استوار است؛ بدین معنا که نشانه های باقی مانده در مصالح، تناسبات فضایی و عناصر معماری به عنوان داده های پایه برای بازشناسی هویت کالبدی مورد استفاده قرار می گیرند. این نشانه ها با مطالعه ی تطبیقی میان خانه های مشابه در همان بافت و دوره زمانی، امکان استخراج الگوهای مشترک و شناخت هویت کالبدی خانه ی مورد مطالعه را فراهم می کنند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که رویکرد تطبیقی می تواند به عنوان ابزاری علمی برای شناسایی و مستندسازی نشانه های کالبدی باقی مانده در خانه های تاریخی فاقد اسناد مورد استفاده قرار گیرد. بررسی نمونه ی موردی در جلفای اصفهان نشان داد که مقایسه ی عناصر کالبدی با خانه های مشابه، امکان تقویت شناخت علمی از هویت کالبدی بنا را فراهم می سازد. هدف آن ارائه ی یک چارچوب نظری–روش شناسی برای مطالعات مرمتی است، بنابراین نتایج اولیه بیانگر قابلیت استفاده از این رویکرد در پروژه های علمی مشابه و ارزش آن در فرآیندهای مستندسازی و تحلیل مرمتی است.

کلیدواژه ها:

مطالعه تطبیقی ، بناهای تاریخی ، هویت کالبدی ، بافت شهری ، جلفای اصفهان