مسکن دوم به مثابه گونه نوپدید خانه در ایران امروز: خوانشی اجتماعی از مهاجرت معکوس در روستای قصر یعقوب فارس

تحولات اجتماعی و تغییر سبک زندگی در دهه های اخیر، مفهوم خانه و الگوهای سکونت در جامعه ایرانی را با دگرگونی های بنیادین مواجه کرده است. «مسکن دوم» به عنوان گونه ای نوپدید از خانه، نقش مهمی در بازتعریف رابطه شهر و روستا و شکل گیری الگوهای جدید زیست مکانی ایفا می کند. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و توصیفی–تحلیلی، به خوانش اجتماعی پدیده مسکن دوم و نقش آن در بازتفسیر مفهوم خانه در بستر مهاجرت معکوس می پردازد. مطالعه موردی، روستای قصر یعقوب فارس است که در سال های اخیر با گسترش قابل توجه خانه های دوم مواجه شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی، مشاهده میدانی و مصاحبه های نیمه ساخت یافته با ساکنان روستا گردآوری شده و با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که مسکن دوم نه صرفا محل سکونت موقت یا فراغتی، بلکه گونه ای بینابینی از خانه است که امکان زیست سیال میان شهر و روستا را فراهم می کند. این نوع خانه، به بازتعریف سبک زندگی، تغییر معنا و کارکرد خانه در روستا، شکل گیری جمعیت شناور و دگرگونی الگوهای تعلق مکانی منجر شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مهاجرت معکوس در بسیاری از موارد از طریق سکونت های نیمه دائم در خانه های دوم تحقق یافته و بیش از آنکه جابه جایی کامل جمعیت باشد، بیانگر تحول در مفهوم خانه و شیوه سکونت در جامعه ایرانی است. پژوهش حاضر تاکید می کند که فهم تحولات سکونتی ایران معاصر مستلزم توجه به خانه به عنوان نهادی اجتماعی و فرهنگی است و مسکن دوم می تواند به عنوان یکی از شاخص های مهم این تحول در نظر گرفته شود.

کلیدواژه ها:

خانه ، جامعه ایرانی ، مسکن دوم ، سکونت بینابینی ، مهاجرت معکوس ، سبک زندگی