نقش خانههای دوم در تغییر مفهوم سکونت در روستاها (مطالعه موردی: روستای برشنه، استان فارس)

خانه های دوم، به عنوان اقامتگاه های تفریحی و فصلی متعلق به ساکنان شهری، در مناطق روستایی با جاذبه های طبیعی مانند روستای برشنه (واقع در شهرستان سپیدان، استان فارس) شکل گرفته اند. این پدیده از دهه ۱۳۸۰ شمسی با افزایش تقاضای غیربومی ها (عمدتا از شیراز و اردکان) برای بهره مندی از طبیعت سرسبز و خنک زاگرس آغاز شد و منجر به ساخت ویلاهای مدرن در حاشیه روستا گردید. مسئله اصلی پژوهش، تغییر کارکرد سکونتی روستاها از زیستگاه دائمی مبتنی بر کشاورزی به تفریحگاه فصلی گردشگری محور است که دوگانگی بومی/غیربومی، کاهش جمعیت دائمی، فشار بر منابع طبیعی و اختلال در هویت سنتی را به همراه دارد. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و کیفی، بر پایه بررسی اسنادی، مشاهده میدانی و تحلیل داده های آماری و محلی انجام شده است. یافته ها حاکی از افزایش قابل توجه ساخت وساز غیرمحلی (رشد ۴۰% مجوزهای ساختمانی)، کاهش جمعیت دائمی (از حدود ۲۸۰۰ نفر در ۱۳۹۰ به ۲۵۰۰ نفر در ۱۴۰۰)، رشد ۱۵۰% قیمت زمین و مسکن، تغییرات کالبدی (گسترش بافت و کم رنگ شدن معماری سنتی خشتی-سنگی)، و تحول سبک زندگی از معیشتی-جمعی به مصرفی-انفرادی است. با این حال، مزایایی مانند رونق اقتصادی فصلی (افزایش ۲۰-۳۰% درآمد محلی از گردشگری و فروش محصولات)، ایجاد اشتغال موقت و بهبود زیرساخت ها (آسفالت راه ها و برق رسانی) نیز مشاهده می شود. در نتیجه، گسترش بی رویه خانه های دوم چالش های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی ایجاد کرده و لزوم مدیریت پایدار از طریق برنامه ریزی مشارکتی، محدودیت ساخت، حفظ هویت فرهنگی و تقویت گردشگری مسئولانه را برای تعادل توسعه روستایی ضروری می سازد.

کلیدواژه ها:

خانه دوم ، کارکرد سکونتی ، تغییر کاربری ، توسعه روستایی ، گردشگری