رابطه ی بین شیوه فرزندپروری والدین با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

مقدمه: نخستین کانون برای تربیت و سازندگی انسان خانواده است بنابراین اگر خانواده محیط سالم داشته باشد و نیازهای جسمانی و روانی افراد خویش را برآورده سازد جامعه به خدمات جانبی و جبرانی کمتری برای خانواده نیاز پیدا می کند. خانواده از دو قطب فرزندان و والدین تشکیل شده است که هر کدام در زندگی نقش و وظایفی دارند که براساس این نقش ها و وظایف از همدیگر انتظاراتی دارند که برای سازگاری بین آنها باید هر کدام از اعضا به انتظارات معقولانه طرفین احترام گذارند و در پی خواسته های یکدیگر بکوشند (ستوده ۱۳۸۵، ص ۱۲۹). بسیاری از ویژگی های شخصی کودک تحت تاثیر شیوه های فرزند پروری والدین است. والدین براساس الگوها و آرمان های فرهنگی خود کودکان را به شیوه های گوناگون پرورش می دهند. بین گروه های مختلف به تفاوت های چشمگیری در زمینه های رشد فرزند پروری بر می خوریم. والدین برای تربیت فرزندان خود از سبک ها و شیوه های فرزند پروری متفاوتی استفاده می کنند که دیانا باوم ریند (۱۹۷۱و ۱۹۹۶) یک پیشگام با اقتدار در مورد مطالعه فرزند پروری معتقد است که والدین نباید تنبیه کننده و نه بی خیال باشند، آنها باید در ضمن اینکه برای کودکان خود قوانینی وضع می کنند، همزمان از آنها حمایت کنند و نیازهایشان را تامین نمایند باوم ریند می گوید: شیوه های فرزند پروری به چهار شکل اصلی هستند: ۱- فرزند پروری استبدادی ۲- فرزند پروری دمکراتیک ۳- فرزند پروری سهل گیرانه ۴- فرزند پروری بی توجه (آخوندی ۱۳۷۶، ص ۴). زبان فرایندی فریبنده و پیچیده است که تنها بشر قادر به فراگیری آن است فراگیری زبان معمولا در مرحله های مشخص و پیاپی صورت می گیرد و موضوع قابل توجه در این است که نظام زبانی کودک تا رسیدن به چهار سالگی عمدتا با نظام زبانی بزرگسالان محیط اطراف وی یکی خواهد شد (والاس و لافلین، ترجمه: منشی طوسی، ۱۳۷۰، ص ۱۴۲). نفوذ والدین در کودکان تنها محدود به جنبه های ارثی نیست بلکه در آشنایی کودک به زندگی اجتماعی و فرهنگ جامعه نیز نقش خانواده بسیار موثر است. خانواده محلی است که کودک در آن امور مختلف را فرا می گیرد و با مشاهده رفتار والدین راه و رسم زندگی را نیز با تقلید از اعمال آنها فرا می گیرد (آخوندی ۱۳۸۰، ص ۵۴). یافته های پژوهشی حاکی از آن است که موفقیت زیاد در مدرسه با روش های فرزند پروری قاطعانه ارتباط دارد. در یک مطالعه وسیع معلوم شد که کودکان دبیرستانی بسیار موفق که نمره های بالایی داشتند والدینشان روشی قاطعانه داشتند و کمترین نمره متعلق به دانش آموزانی بود که والدین مستبد داشتند (بیرامی و بهادری خسروشاهی، ۱۳۸۹). به طور مثال در پژوهش آنولا و همکاران (۲۰۰۰) نشان داده شد که بین شیوه تربیتی والدین با میزان موفقیت تحصیلی نوجوانان ارتباط وجود دارد؛ به نحوی که هرچه میزان حمایت و پاسخدهی والدین در شیوه تربیتی بالاتر باشد، میزان پیشرفت تحصیلی فرزندان نیز بالاتر است. شناخت والدین و استنتاج آنان در مورد رفتار کودکان و انگیزه ها و اعتقادات و جهت گیری اجتماعی آنان عوامل تعیین کننده مهمی در روش های فرزند پروری و انضباطی والدین می شود تفاوت بین طبقات اجتماعی مختلف از لحاظ فرزند پروری و قدرت همانندسازی کودک در الگوهای گسترده تعادل بین فرزند- والدین در شیوه های فرزندپروری ریشه دارد. این شیوه ها را می توان در ابعاد مختلف مانند محبت کردن، کنترل، مهربانی، گرمی، و انعطاف پذیر بودن، محدود بودن و پرتوقع بودن توضیح داد (یاسایی ۱۳۷۳، ص ۴۱۲). اهداف مربوط به جامعه پذیری، عملکرد والدین در کسب اهداف از سوی فرزندان و جو عاطفی حاکم بر خانواده، منظور از اهداف، نتایج و غایت هایی است که والدین در جریان جامعه پذیری فرزندان خود در پی آن هستند. مقصود از عملکرد والدین نیز، مجموعه کنش های پدر و مادر در ارتباط با کودک و اعضای دیگر خانواده می باشد و در نهایت منظور از جو عاطفی، مجموعه روابط عاطفی، دلبستگی ها و انسجام میان اعضای دیگر خانواده می باشد (دارلینگ و استنبرگ، ۱۹۹۳، به نقل از عطاپور، ۱۳۸۰). نوع سبک فرزندپروری که والدین از خود نشان می دهند بر رشد کودک تاثیر بسیاری می گذارد (بورن استین، ۲۰۰۸)، باوم ریند، مک کوبی و مارتین، ۱۹۸۶، به نقل از بورن استین، ۲۰۰۸ در مشخص ساختن چهار نوع سبک فرزندپروری نقش اساسی داشتند. سبک مقتدرانه، سبک مستبدانه، سهل گیرانه و بی تفاوت. مایز و پتیت (۱۹۹۷) سبک های فرزندپروری را این گونه تعریف کرده اند: مجموعه ای از رفتارها که تعیین کننده ارتباطات متقابل والد- فرزند در موقعیت های متفاوت و گسترده است و این گونه فرض می شود که موجب ایجاد یک فضای تعامل گسترده می گردد. سبک فرزندپروری به عنوان مجموعه ای از نگرش ها به کودک در نظر گرفته می شود که منجر به ایجاد جو هیجانی می شود که رفتارهای والدین در آن جو بروز می نماید. این رفتارها دربرگیرنده رفتارهای مشخص، رفتارهایی که در جهت هدف والدین است، که از طریق آن رفتارها والدین به وظایف والدینی شان عمل می کنند، اشاره به تمرین های فرزندپروری دارد، و هم رفتارهای غیرمرتبط با هدف والدینی مانند ژست ها، تغییر در تن صدا یا بیان هیجان های غیرارادی می باشد (استنبرگ، ۱۹۹۴). بیشتر محققانی که تلاش کرده اند محیط فرزندپروری را توصیف کنند، به مفهوم سبک فرزندپروری دیانا باوم ریند تکیه کرده اند. سازه سبک فرزندپروری، به منظور تفاوت در تلاش های والدین برای کنترل و اجتماعی کردن فرزندانشان به کار می رود (بام ریند، ۱۹۹۱). دو نکته در فهم این تعریف مهم است: اول اینکه سبک فرزندپروری برای توصیف فرزندپروری نرمال به کار می رود؛ به عبارت دیگر گونه شناسی سبک فرزندپروری، نباید...

کلیدواژه ها:

شیوه فرزندپروری ، عملکرد تحصیلی ، والدین ، دانش آموزان ، سبک فرزندپروری