تحلیل نقش معلم در پرورش تفکر انتقادی: رویکردی تلفیقی از دیدگاه کلاسیک و یافته های پژوهشی معاصر

این پژوهش با هدف بررسی نقش معلم در پرورش تفکر انتقادی، از دیدگاه کلاسیک تا یافته های معاصر، با رویکرد کتابخانه ای–تحلیلی و روش کیفی تحلیل محتوای تماتیک انجام شد. داده ها شامل ۸۴ منبع علمی داخلی و بین المللی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ بودند. تحلیل نشان داد که موثرترین مداخلات در پرورش تفکر انتقادی، سه محور همزمان دارند: اول، تحول باورهای عمیق ساختار معلم، که تغییر در باورهای اساسی معلم نسبت به رابطه محتوا و تفکر، پیش نیاز تغییرات پایدار رفتاری است. دوم، تلفیق تفکر و محتوا در حوزه های تخصصی، به گونه ای که تفکر انتقادی نه به صورت جداگانه، بلکه در متن خود دانش و فعالیت های آموزشی آموزش داده شود. سوم، کلاس درس به مثابه جامعه پژوهشی، فضایی که در آن استدلال و پرسشگری ارزشمند است و دانش آموزان یاد می گیرند تجربه خطا و ناآگاهی را به فرصت یادگیری تبدیل کنند. یافته ها نشان می دهد که درس پژوهی، وقتی از یک ابزار بهبود عملکرد به یک فرآیند تحول ذهنی تبدیل شود، می تواند این سه محور را تقویت کند و معلم را از نقش صرفا انتقال دهنده دانش به نقش هم پژوه دانش آموزان ارتقا دهد. در نهایت، پژوهش نشان می دهد که پرورش پایدار تفکر انتقادی نیازمند تغییر همزمان در باورها، روش تدریس و فضای کلاس است و معلم، بیشترین نقش را در ایجاد اکوسیستم فکری پویا دارد. این نتایج می تواند راهنمایی عملی برای طراحی دوره های آموزش معلم، اصلاح برنامه های درسی و بازنگری در ارزیابی دانش آموزان باشد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، معلم ، باورهای آموزشی ، درس پژوهی ، تلفیق تفکر و محتوا