سیاست های فراگیرسازی آموزشی برای دانش آموزان با نیازهای ویژه: بررسی تطبیقی کانادا و انگلستان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی سیاست های فراگیرسازی آموزشی برای دانش آموزان با نیازهای ویژه در دو کشور کانادا و انگلستان و استخراج درس آموخته هایی برای ایران انجام شده است. آموزش فراگیر به عنوان رویکردی که بر «حضور، مشارکت و پیشرفت همه دانش آموزان، صرف نظر از تفاوت های فردی، در مدارس عادی» تاکید دارد، یکی از مهم ترین جنبش های جهانی در حوزه حقوق کودکان با نیازهای ویژه است (وثوقی و شریفی، ۱۴۰۱). این پژوهش با روش تطبیقی کیفی و با استفاده از الگوی چهارمرحله ای جرج بردی اجرا شد. داده ها از تحلیل اسنادی قوانین، سیاست ها و گزارش های ملی دو کشور، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت سازمان ملل، گزارش های OECD و مقالات علمی گردآوری گردید. یافته ها نشان داد که کانادا با «رویکرد حقوق محور و غیرمتمرکز»، «قوانین استانی حقوق بشر و آموزش فراگیر»، «سیستم بودجه بندی مبتنی بر نیازهای فردی»، «تاکید بر طراحی جهانی برای یادگیری» (UDL)، «نقش محوری دستیاران آموزشی» (Educational Assistants) و «مشارکت فعال والدین در تصمیم گیری»، الگویی «حقوق بنیاد، انعطاف پذیر و جامعه محور» ارائه می دهد. انگلستان با «چارچوب قانونی ملی» (SEND Code of Practice ۲۰۱۵)، «طرح آموزش، سلامت و مراقبت» (EHC Plan)، «سیستم چندلایه حمایتی»، «تاکید بر مداخله زودهنگام»، «مدارس ویژه به عنوان بخشی از پیوستار خدمات» و «نظام بازرسی و پاسخگویی (Ofsted)»، الگویی «استانداردمحور، نظام مند و پاسخگو» دارد. تحلیل تطبیقی سه اصل مشترک «حق محوری و عدالت»، «فردی سازی حمایت ها (IEP/EHC Plan)» و «پیوستار خدمات» و سه تفاوت بنیادین «درجه تمرکز» (غیرمتمرکز در کانادا، متمرکزتر در انگلستان)، «رویکرد تامین مالی» و «نقش والدین» را آشکار ساخت. شش درس آموخته کلیدی شامل «تصویب قانون جامع آموزش فراگیر»، «طراحی نظام بودجه بندی مبتنی بر نیازهای فردی»، «توسعه برنامه آموزشی فردی (IEP) اجباری»، «افزایش دستیاران آموزشی»، «تقویت نظام نظارت و پاسخگویی» و «مشارکت نهادینه والدین» برای ایران ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

آموزش فراگیر ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، مطالعه تطبیقی ، کانادا ، انگلستان ، سیاستگذاری آموزشی