تحلیل پیامدهای هدایت تحصیلی نادرست بر افت انگیزش تحصیلی هنرجویان هنرستان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل پیامدهای هدایت تحصیلی نادرست بر افت انگیزش تحصیلی هنرجویان هنرستان انجام شده است. هدایت تحصیلی به عنوان فرآیند راهنمایی دانش آموزان برای انتخاب رشته متناسب با استعدادها، علایق، توانمندی ها و ویژگی های شخصیتی، یکی از سرنوشت سازترین نقاط عطف زندگی تحصیلی است. با این حال، در ایران هدایت تحصیلی اغلب بر اساس «نمره» و «تراز» انجام می شود و «علاقه»، «استعداد» و «تناسب رشته با ویژگی های فردی» نادیده گرفته می شود (صادقی و شریفی، ۱۴۰۱). این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو فاز اجرا شد. در فاز کیفی، با ۱۸ هنرجوی هنرستان های فنی وحرفه ای و کاردانش که «افت انگیزش» داشتند، مصاحبه عمیق انجام شد و با روش تحلیل پدیدارشناسانه، مضامین اصلی تجربه زیسته آنها شناسایی گردید. در فاز کمی، پرسشنامه های «انگیزش تحصیلی» (AMS)، «تناسب فرد-رشته» و «رضایت از هدایت تحصیلی» روی ۳۸۰ هنرجوی هنرستان در ۵ استان اجرا شد. یافته ها نشان داد که ۴۸٪ هنرجویان «احساس عدم تناسب با رشته انتخابی» دارند و ۵۴٪ اعلام کردند «اگر امکان داشت، رشته خود را تغییر می دادند». مهم ترین پیامدهای هدایت تحصیلی نادرست شامل «کاهش انگیزش درونی» (۰/۴۸=η² در مقایسه با هنرجویان دارای تناسب)، «افزایش بی انگیزگی و بی تفاوتی تحصیلی»، «احساس درماندگی آموخته شده»، «کاهش خودکارآمدی»، «افزایش غیبت و ترک تحصیل»، «تعارض با والدین» و «آسیب به هویت حرفه ای» است. تحلیل کیفی چهار مضمون اصلی «تحمیلی بودن انتخاب»، «بیگانه در کلاس»، «آینده مبهم» و «حسرت و افسوس» را آشکار ساخت. یافته ها بر ضرورت «بازنگری اساسی در نظام هدایت تحصیلی» و حرکت از «هدایت بر اساس نمره» به «هدایت بر اساس علاقه، استعداد و ویژگی های شخصیتی» تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هدایت تحصیلی نادرست ، افت انگیزش تحصیلی ، هنرجویان هنرستان ، تناسب فرد-رشته ، درماندگی آموخته شده