بررسی نقش آموزش مهارت های خودتنظیمی در افزایش تمرکز و کاهش افت تحصیلی دانش آموزان بیش فعال

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش مهارت های خودتنظیمی در افزایش تمرکز و کاهش افت تحصیلی دانش آموزان بیش فعال (ADHD) انجام شده است. اختلال نقص توجه-بیش فعالی یکی از شایع ترین اختلالات عصبی-رشدی دوران کودکی است که با «نقص توجه پایدار»، «تکانش گری» و «بیش فعالی» مشخص می شود و پیامدهای جدی بر «تمرکز»، «یادگیری» و «پیشرفت تحصیلی» دارد (زارعی و کریمی، ۱۴۰۱). این پژوهش با روش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری دو ماهه اجرا شد. نمونه پژوهش شامل ۴۰ دانش آموز پسر پایه چهارم و پنجم ابتدایی با تشخیص رسمی ADHD (نوع ترکیبی) از ۶ مدرسه ابتدایی شهر تبریز بود که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و کنترل (۲۰ نفر) جای گرفتند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته (هفته ای ۳ جلسه ۴۵ دقیقه ای) در برنامه «آموزش مهارت های خودتنظیمی» شرکت کردند. این برنامه ترکیبی از «خودپایشی» (Self-Monitoring)، «خودآموزی کلامی» (Self-Instruction)، «خودارزیابی» (Self-Evaluation)، «خودتقویتی» (Self-Reinforcement)، «مدیریت زمان» و «راهبردهای سازمان دهی» بود. داده ها با استفاده از «آزمون عملکرد پیوسته» (CPT) برای سنجش توجه پایدار و تکانش گری، «پرسشنامه SNAP-IV» (فرم معلم و والدین)، «آزمون پیشرفت تحصیلی» و «چک لیست مشاهده کلاسی» گردآوری شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش خودتنظیمی به طور معناداری «توجه پایدار» (۰/۵۲=η²) را افزایش و «تکانش گری» (۰/۴۶=η²) را کاهش داده است. همچنین «پیشرفت تحصیلی» در دروس ریاضی (۰/۳۸=η²) و خواندن (۰/۳۴=η²) بهبود یافته و «رفتارهای تکلیف گریز» (۰/۴۴=η²) کاهش یافته است. نتایج پیگیری دو ماهه پایداری اثرات را تایید کرد. یافته ها نشان می دهد که «خودتنظیمی» می تواند به عنوان یک «مداخله غیردارویی موثر» برای دانش آموزان ADHD به کار رود و «تمرکز» و «عملکرد تحصیلی» آنها را بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

خودتنظیمی ، اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD) ، تمرکز ، افت تحصیلی ، خودپایشی ، توجه پایدار