شکاف دیجیتالی در آموزش: تهدیدها و فرصت های یادگیری الکترونیکی در راستای تحقق عدالت آموزشی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل شکاف دیجیتالی در آموزش و بررسی تهدیدها و فرصت های یادگیری الکترونیکی در راستای تحقق عدالت آموزشی انجام شده است. شکاف دیجیتالی به نابرابری در دسترسی، مهارت و بهره مندی از فناوری های دیجیتال گفته می شود که با گسترش یادگیری الکترونیکی، به یکی از مهم ترین چالش های عدالت آموزشی تبدیل شده است (زارعی و همکاران، ۱۴۰۱). این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو فاز اجرا شد. در فاز کیفی، با ۲۰ نفر از معلمان، مدیران مدارس و والدین در مناطق برخوردار و کم برخوردار (تهران، سیستان و بلوچستان، خوزستان) مصاحبه عمیق انجام شد. در فاز کمی، پرسشنامه محقق ساخته روی ۵۲۰ معلم و ۶۰۰ دانش آموز از ۶ استان اجرا گردید. یافته ها نشان داد که شکاف دیجیتالی سه لایه دارد: «شکاف دسترسی» (دسترسی به اینترنت، سخت افزار)، «شکاف مهارتی» (سواد دیجیتال) و «شکاف بهره مندی» (کاربرد موثر برای یادگیری). در ایران، ۲۸٪ دانش آموزان مناطق محروم فاقد «دستگاه هوشمند شخصی» هستند و ۴۵٪ «اینترنت پایدار» ندارند. یادگیری الکترونیکی «تهدید» را در «تعمیق نابرابری های موجود» و «فرصت» را در «شخصی سازی یادگیری»، «دسترسی به منابع باکیفیت» و «انعطاف پذیری» دارد. تحلیل ها نشان داد که «فقط دسترسی» کافی نیست و «مهارت و بهره مندی» تعیین کننده ترند. راهبردهای کاهش شکاف در سه سطح «دسترسی همگانی» (اینترنت رایگان، تبلت دانش آموزی)، «توانمندسازی دیجیتال» (آموزش معلمان، دانش آموزان و والدین) و «محتوای بومی و باکیفیت» ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

شکاف دیجیتالی ، یادگیری الکترونیکی ، عدالت آموزشی ، نابرابری آموزشی ، سواد دیجیتال