تاثیر آموزش های پیش دبستانی بر موفقیت تحصیلی بلندمدت: فرصت ها، سازوکارها و پیامدهای آموزشی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش های پیش دبستانی بر موفقیت تحصیلی بلندمدت و شناسایی سازوکارها، فرصت ها و پیامدهای آن انجام شده است. دوره پیش دبستانی به عنوان نخستین تجربه آموزشی رسمی کودکان، نقشی بی بدیل در شکل دهی به مسیر تحصیلی، اجتماعی و اقتصادی آینده آنها دارد (زارعی و همکاران، ۱۴۰۱). این پژوهش با رویکرد آمیخته طولی اجرا شد. در فاز کمی طولی، داده های ۸۵۰ دانش آموز از پایه اول تا ششم ابتدایی در چهار استان کشور که نیمی از آنها دوره پیش دبستانی را گذرانده و نیمی نگذرانده بودند، با کنترل متغیرهای اقتصادی-اجتماعی، جنسیت و تحصیلات والدین، تحلیل گردید. ابزارها شامل «آزمون پیشرفت تحصیلی»، «مقیاس مهارت های اجتماعی»، «پرسشنامه انگیزش تحصیلی» و «چک لیست مشاهده کلاسی» بود. در فاز کیفی، با ۲۰ معلم ابتدایی و ۱۵ والدین مصاحبه عمیق انجام شد. یافته ها نشان داد که کودکانی که دوره پیش دبستانی را گذرانده اند، در تمام پایه های ابتدایی «پیشرفت تحصیلی» (۰/۳۸=d)، «مهارت های اجتماعی» (۰/۴۵=d)، «انگیزش تحصیلی» (۰/۳۶=d) و «آمادگی برای مدرسه» (۰/۵۲=d) به طور معناداری بالاتری دارند. این تاثیر در پایه های اول تا سوم قوی تر و در پایه های چهارم تا ششم تضعیف می شود، اما همچنان معنادار باقی می ماند. تحلیل ها نشان داد که «مهارت های اجتماعی-عاطفی» (نه صرفا «مهارت های شناختی») میانجی اصلی این تاثیر بلندمدت است. کودکانی که پیش دبستانی را گذرانده اند، «خودتنظیمی»، «همکاری»، «حل تعارض» و «پشتکار» بالاتری دارند که «موفقیت تحصیلی» را در سال های بعد پیش بینی می کند. با این حال، کیفیت برنامه پیش دبستانی (بازی محور، کودک محور، تعاملی در مقابل آموزشی رسمی و محفوظات محور) تعدیل گر قوی این تاثیر است. نتایج بر ضرورت «گسترش پوشش همگانی» و «ارتقای کیفیت» آموزش های پیش دبستانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش پیش دبستانی ، موفقیت تحصیلی بلندمدت ، مهارت های اجتماعی-عاطفی ، آمادگی مدرسه ، مطالعه طولی