سامانه های مدیریت یادگیری و پیشرفت تحصیلی: تحلیل انتقادی ماهیت، قدرت و پیامدهای پنهان در عصر پلتفرمی شدن آموزش

پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی ماهیت، روابط قدرت و پیامدهای پنهان سامانه های مدیریت یادگیری (LMS) در نسبت با پیشرفت تحصیلی انجام شده است. برخلاف گفتمان غالب که LMS را «ابزاری خنثی» و «تنها یک فناوری کمکی» برای بهبود مدیریت آموزشی بازنمایی می کند، این پژوهش استدلال می کند که LMSها «فناوری های قدرت» هستند که از طریق «معماری نرم افزاری»، «الگوریتم های ردیابی» و «داده ای کردن یادگیری»، روابط میان معلم، دانش آموز و دانش را بازپیکربندی می کنند (موسوی و شریفی، ۱۴۰۱). این پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد نظریه زمینه ای انتقادی اجرا شد. داده ها از سه منبع گردآوری گردید: تحلیل اسنادی انتقادی ۴۸ مقاله و ۱۲ سند فنی-تبلیغاتی پلتفرم های آموزشی (Moodle، Google Classroom، Canvas، شاد)، مصاحبه عمیق با ۲۰ نفر از معلمان، دانش آموزان و مدیران مدارس، و مشاهده غیرمشارکتی تعاملات در ۶ کلاس مجازی. یافته ها در پنج محور اصلی سازماندهی شدند: محور اول: «LMS به مثابه فناوری انضباطی» نشان داد که این سامانه ها با «ردیابی لحظه ای»، «ثبت دائمی» و «نمایش عمومی» فعالیت کاربران، شکلی از «پاناپتیکون دیجیتال» ایجاد می کنند که به «خودانضباطی» و «خودبهینه سازی» اجباری دانش آموزان می انجامد. محور دوم: «اقتصاد سیاسی LMS و کالایی سازی داده های یادگیری» آشکار ساخت که LMSهای تجاری، «داده های رفتاری» دانش آموزان را به «دارایی» تبدیل می کنند و «پیشرفت تحصیلی» را به «شاخص کمی قابل فروش» تقلیل می دهند. محور سوم: «بازپیکربندی رابطه معلم-دانش آموز» نشان داد که LMS با «خودکارسازی» بازخورد، «الگوریتمی کردن» ارزشیابی و «داشبوردی کردن» پیشرفت، «عاملیت آموزشی معلم» را تضعیف و «رابطه انسانی» را به «رابطه دادهمحور» تبدیل می کند. محور چهارم: «تاثیر بر ماهیت یادگیری و پیشرفت» نشان داد که «پیشرفت تحصیلی» در بستر LMS از مفهومی «کیفی، کل نگر و زمینه مند» به «داده های کمی، استانداردشده و قابل رتبه بندی» تقلیل می یابد. محور پنجم: «مقاومت، عاملیت و بدیل های ممکن» به تحلیل راهبردهای مقاومت معلمان و دانش آموزان و ارائه چشم اندازی برای «LMS انسان محور و اخلاقی» پرداخت. این پژوهش نتیجه می گیرد که بدون «آگاهی انتقادی» و «بازاندیشی در منطق طراحی LMS»، این سامانه ها به جای «توانمندسازی» آموزشی، به «فناوری های کنترل و کالایی سازی» تبدیل خواهند شد.

کلیدواژه ها:

سامانه مدیریت یادگیری ، تحلیل انتقادی ، پاناپتیکون دیجیتال ، اقتصاد داده ، عاملیت معلم ، کالایی سازی یادگیری