طراحی الگوی بومی تدریس هوشمند با تاکید بر فرهنگ ایرانی-اسلامی

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بومی تدریس هوشمند با تاکید بر فرهنگ ایرانی-اسلامی انجام شده است. تدریس هوشمند به عنوان رویکردی که از فناوری های دیجیتال، هوش مصنوعی و تحلیل داده های یادگیری برای شخصی سازی و بهینه سازی فرآیند یاددهی-یادگیری بهره می گیرد، عمدتا بر پایه الگوهای غربی طراحی شده و نیازمند بومی سازی بر اساس مبانی فرهنگی، ارزشی و اعتقادی جامعه ایران است (باقری و همکاران، ۱۴۰۱). این پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد نظریه داده بنیاد (گراندد تئوری) اجرا شد. داده ها از سه منبع گردآوری گردید: تحلیل اسنادی مبانی فلسفی و تربیتی فرهنگ ایرانی-اسلامی شامل قرآن کریم، نهج البلاغه، آثار اندیشمندان مسلمان و اسناد بالادستی؛ مصاحبه عمیق با ۲۴ نفر از متخصصان تعلیم و تربیت اسلامی، فناوری آموزشی و معلمان خبره؛ و مشاهده میدانی در ۸ مدرسه هوشمند. داده ها با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و اعتباریابی با راهبردهای مثلث سازی و چک اعضا انجام شد. یافته ها به شناسایی الگویی با شش مولفه اصلی منجر گردید: «مبانی هستی شناختی و انسان شناختی» (نگاه توحیدی به فناوری، انسان به عنوان خلیفه الله و یادگیرنده مادام العمر)، «اصول راهنما» (فطرت محوری، اعتدال در فناوری، تزکیه همراه با تعلیم، کرامت انسانی)، «اهداف تربیتی» (پرورش عقل و تفکر انتقادی توحیدی، تربیت اخلاقی و معنوی، شایستگی های علمی-فناورانه مسئولانه)، «نقش معلم» (معلم به عنوان مربی اخلاقی و تسهیل گر خردمند، نه صرفا اپراتور فناوری)، «ویژگی های محیط یادگیری هوشمند بومی» (تلفیق فناوری با ارزش ها، طراحی فضای مجازی پاک و امن، محتوای چندرسانه ای منطبق با فرهنگ اسلامی) و «راهبردهای ارزشیابی» (ارزشیابی شایستگی محور با تاکید بر ابعاد اخلاقی و معنوی). الگوی پیشنهادی، فناوری را نه به عنوان «هدف»، بلکه به عنوان «ابزاری در خدمت تعلیم و تربیت اسلامی» تعریف می کند و بر «اصل استخدام فناوری در چارچوب ارزش های توحیدی» تاکید دارد. این الگو با نظرسنجی از ۱۵ متخصص، اعتباریابی و تایید گردید.

کلیدواژه ها:

تدریس هوشمند ، الگوی بومی ، فرهنگ ایرانی-اسلامی ، فناوری آموزشی ، تعلیم و تربیت اسلامی