نقش مدیریت در «توانمندسازی و توسعه حرفه ای معلمان» دوره ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مدیریت مدرسه در توانمندسازی و توسعه حرفه ای معلمان دوره ابتدایی انجام شده است. توسعه حرفه ای معلمان، سنگ بنای بهبود کیفیت آموزش است و مدیران مدارس به عنوان رهبران آموزشی، نقشی محوری در ایجاد بستر، فرهنگ و سازوکارهای این توسعه ایفا می کنند (شعبانی و احقر، ۱۳۹۹). این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو فاز اجرا شد. در فاز کیفی، با ۲۲ نفر از مدیران موفق مدارس ابتدایی، معلمان خبره و کارشناسان آموزش ابتدایی مصاحبه عمیق انجام شد و با روش تحلیل مضمون، ۹۴ کد اولیه، ۲۸ مضمون فرعی و ۷ مضمون اصلی شناسایی گردید. در فاز کمی، پرسشنامه محقق ساخته بر اساس یافته های کیفی طراحی و روی ۴۰۰ معلم ابتدایی از شش استان کشور اجرا شد. روایی با تحلیل عاملی تاییدی (CFI=۰/۹۴, RMSEA=۰/۰۴) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰/۹۲) تایید گردید. یافته ها نشان داد که نقش مدیر در توسعه حرفه ای معلمان در هفت بعد اصلی شامل «ایجاد چشم انداز و فرهنگ یادگیری»، «شناسایی نیازهای توسعه ای»، «طراحی و اجرای برنامه های توسعه ای مدرسه محور»، «فراهم سازی منابع و فرصت های یادگیری»، «نظارت و بازخورد سازنده»، «ایجاد اجتماع یادگیرنده حرفه ای» و «تشویق و قدردانی از رشد حرفه ای» قابل تبیین است (Hallinger & Gümüş, ۲۰۲۰). نتایج تحلیل کمی نشان داد که «ایجاد اجتماع یادگیرنده حرفه ای» (β=۰/۴۲) و «نظارت و بازخورد سازنده» (β=۰/۳۸) قوی ترین پیش بینی کننده های توسعه حرفه ای معلمان هستند. با این حال، ۶۴ درصد معلمان اذعان داشتند که برنامه توسعه حرفه ای مدون و مستمری در مدرسه خود ندارند و فعالیت های موجود عمدتا «مقطعی، از بالا به پایین و غیرمرتبط با نیازهای واقعی» است. همچنین میانگین نمره «رهبری آموزشی» مدیران ۴۶/۳ از ۱۰۰ به دست آمد که نشان دهنده شکاف قابل توجه با وضعیت مطلوب است. نتایج بر ضرورت تغییر پارادایم مدیریت از «مدیر اجرایی و اداری» به «رهبر آموزشی و توسعه دهنده معلمان» تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه حرفه ای معلمان ، توانمندسازی ، مدیریت مدرسه ، رهبری آموزشی ، اجتماع یادگیرنده حرفه ای