نرم افزارهای آموزشی برای دانش آموزان با نیازهای ویژه: فرصت ها، اثربخشی و چالش های پیاده سازی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش نرم افزارهای آموزشی در حمایت از دانش آموزان با نیازهای ویژه و تحلیل فرصت ها، اثربخشی و چالش های پیاده سازی آنها انجام شده است. فناوری های کمکی و نرم افزارهای آموزشی تخصصی، دریچه ای نو به سوی آموزش فراگیر گشوده و امکان دسترسی برابر به محتوای آموزشی را برای دانش آموزان با آسیب های بینایی، شنوایی، جسمی-حرکتی، اختلالات یادگیری خاص و طیف اتیسم فراهم ساخته اند (زارعی و همکاران، ۱۴۰۱). این پژوهش با روش مرور نظام مند و تحلیل محتوای کیفی ۵۶ مقاله منتخب از پایگاه های علمی معتبر بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ و مصاحبه با ۱۸ نفر از متخصصان آموزش ویژه، معلمان مدارس استثنایی و توسعه دهندگان نرم افزارهای آموزشی در ایران انجام شد. یافته ها نشان داد که نرم افزارهای آموزشی برای دانش آموزان با نیازهای ویژه در شش دسته اصلی شامل «نرم افزارهای غربالگری و تشخیص»، «نرم افزارهای آموزش مهارت های پایه»، «نرم افزارهای ارتباطی جایگزین و مکمل»، «نرم افزارهای تبدیل متن به گفتار و بالعکس»، «نرم افزارهای تقویت حافظه و توجه» و «نرم افزارهای مهارت های اجتماعی و زندگی روزمره» طبقه بندی می شوند (Edyburn, ۲۰۲۰). فرصت های کلیدی شامل «شخصی سازی آموزش»، «افزایش استقلال و اعتمادبه نفس»، «جبران محدودیت های حسی و حرکتی» و «ارائه بازخورد فوری و بدون قضاوت» است. با این حال، موانع مهمی نظیر «هزینه بالای نرم افزارها»، «فقدان محتوای بومی و فارسی»، «آمادگی پایین معلمان»، «مقاومت خانواده ها» و «ضعف زیربناهای فنی در مدارس استثنایی» مانع از بهره برداری کامل از این فناوری ها شده است. نتایج بر ضرورت اتخاذ رویکردی نظام مند و بومی برای توسعه و کاربست فناوری های کمکی در آموزش ویژه تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

نرم افزار آموزشی ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، فناوری های کمکی ، آموزش فراگیر ، اختلالات یادگیری