مطالعه نقش شرایط فیزیکی و اجتماعی محیط آموزشی در ایجاد ارتباط موثر بین معلمان و دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف مطالعه نقش شرایط فیزیکی و اجتماعی محیط آموزشی در ایجاد ارتباط موثر بین معلمان و دانش آموزان اجرا شده است. محیط آموزشی فراتر از یک فضای کالبدی صرف، بستری چندلایه است که کیفیت تعاملات انسانی درون آن را شکل می دهد (محبوبی و همکاران، ۱۳۹۹). این پژوهش با رویکرد آمیخته متوالی تبیینی، در مرحله کمی با مشارکت ۳۶۵ معلم و ۵۱۲ دانش آموز از ۳۰ مدرسه شهری و روستایی و در مرحله کیفی با مصاحبه عمیق با ۱۸ نفر از مدیران و معماران فضاهای آموزشی انجام شد. ابزارهای کمی شامل پرسشنامه شرایط فیزیکی (نور، صدا، دما، چیدمان، رنگ و تجهیزات)، پرسشنامه شرایط اجتماعی (فرهنگ مدرسه، روابط همکاران، حمایت مدیر، مشارکت دانش آموزان) و مقیاس ارتباط موثر معلم-دانش آموز بود. روایی و پایایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی و آلفای کرونباخ (۰/۸۶ تا ۰/۹۱) تایید شد. نتایج تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی نشان داد که شرایط فیزیکی ۲۴ درصد و شرایط اجتماعی ۳۸ درصد از واریانس ارتباط موثر را پیش بینی می کنند که پس از کنترل متغیرهای جمعیت شناختی، هر دو بعد همچنان معنادار باقی ماندند (Barrett et al., ۲۰۱۹). جالب ترین یافته، اثر تعاملی این دو بعد بود: در مدارسی که شرایط اجتماعی مطلوبی دارند، تاثیر شرایط فیزیکی بر ارتباط دوچندان می شود. به عبارتی، «فضای خوب» در غیاب «فرهنگ خوب» اثربخشی محدودی دارد و بالعکس.

کلیدواژه ها:

محیط آموزشی ، شرایط فیزیکی ، شرایط اجتماعی ، ارتباط معلم-دانش آموز ، طراحی فضای یادگیری