نگاهی بر تاب آوری روان شناختی و عوامل موثر بر آن (مطالعه موردی: آتش نشانان شهر مشهد)

تاب آوری روان شناختی توانایی فرد در مقابله موثر با فشارهای روانی و شرایط بحرانی است و نقش مهمی در حفظ سلامت روان و بهبود عملکرد کارکنان مشاغل پرخطر دارد. حرفه آتش نشانی به دلیل مواجهه مداوم با حوادث غیرقابل پیش بینی و خطرناک، نیازمند سطح بالایی از تاب آوری روان شناختی است. هدف این پژوهش شناسایی عوامل فردی، اجتماعی و سازمانی موثر بر تاب آوری روان شناختی آتش نشانان شهر مشهد و بررسی راهبردهای مقابله ای آن ها در شرایط بحرانی بود. در این مطالعه از روش تحقیق کیفی و رویکرد پدیدارشناسی تفسیری استفاده شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ آتش نشان شاغل در ایستگاه های مختلف شهر مشهد گردآوری شد. شرکت کنندگان با سابقه کاری بین ۵ تا ۲۲ سال و تحصیلات دیپلم تا کارشناسی در حوزه های مرتبط انتخاب شدند تا تجربه های عملیاتی و دیدگاه های متنوع درباره تاب آوری روان شناختی به دست آید. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت و کدها و مضامین اصلی استخراج شد. یافته ها نشان داد تاب آوری روان شناختی آتش نشانان تحت تاثیر چهار عامل اصلی است: منابع فردی و مهارت های مقابله ای، حمایت اجتماعی و همبستگی تیمی، حمایت سازمانی و محیط کاری ایمن، و تجربه عملیاتی و مدیریت بحران. منابع فردی شامل توانایی کنترل هیجان ها، انعطاف پذیری، تمرکز در شرایط بحرانی و اعتماد به توانمندی های خود بود. حمایت اجتماعی و روابط تیمی، شامل اعتماد متقابل، همدلی و حمایت متقابل، فشار روانی را کاهش داده و تاب آوری را افزایش می دهد. حمایت سازمانی نیز از طریق آموزش های تخصصی و روان شناختی، رفتار منصفانه مدیران و فراهم کردن محیط کاری ایمن، موجب افزایش تاب آوری و احساس تعلق سازمانی شد. همچنین تجربه عملیاتی و رفتار رهبران انسانی در مدیریت بحران، نقش مهمی در حفظ خونسردی، انسجام تیمی و تقویت اعتماد به نفس روانی داشت. این نتایج نشان می دهد تاب آوری روان شناختی در آتش نشانان نتیجه تعامل بین عوامل فردی، تیمی و سازمانی است و تقویت هر یک از این عوامل می تواند عملکرد، سلامت روان و انگیزه کاری کارکنان را بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری روان شناختی ، آتش نشانان ، مدیریت بحران ، حمایت اجتماعی ، مهارت های مقابله ای