شناسایی عوامل موثر در ارتقای خلاقیت عملیاتی آتش نشانان مشهد

سازمان های بحران محور همچون آتش نشانی برای حفظ اثربخشی خود در مواجهه با شرایط غیرقابل پیش بینی نیازمند نیروهایی هستند که قادر باشند تصمیم های سریع، نوآورانه و مبتنی بر خلاقیت عملیاتی اتخاذ کنند. خلاقیت عملیاتی نه تنها بر کیفیت عملکرد نیروهای امدادی اثر می گذارد، بلکه به طور مستقیم بر کاهش خسارات جانی و مالی و افزایش ایمنی جامعه تاثیر دارد. ازاین رو، هدف این پژوهش شناسایی عوامل موثر بر ارتقای خلاقیت عملیاتی آتش نشانان مشهد است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شده و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق با ۱۲ نفر از آتش نشانان، فرماندهان شیفت و مدیران عملیاتی سازمان آتش نشانی مشهد گردآوری شد. مشارکت کنندگان به صورت هدفمند انتخاب شدند و تحلیل داده ها با کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. یافته های حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که خلاقیت عملیاتی نتیجه تعامل چندلایه از عوامل فردی، سازمانی، محیطی، آموزشی و فرهنگی است. در سطح فردی، تجربه عملیاتی، مهارت های تخصصی، ویژگی های شخصیتی مانند اعتمادبه نفس و انعطاف پذیری ذهنی، و توان مدیریت استرس از عوامل موثر بر خلاقیت شناسایی شدند. در سطح سازمانی، سبک رهبری حمایتی، اعتماد مدیران، آزادی عمل، نظام انگیزشی و ساختارهای منعطف نقش مهمی در تقویت خلاقیت داشتند؛ درحالی که سبک های مدیریتی خشک و سلسله مراتبی و نبود پاداش های مناسب از موانع اصلی بودند. شرایط محیطی و عملیاتی مانند پیچیدگی حوادث، زمان محدود، ریسک بالا، کیفیت تجهیزات و انسجام تیم نیز در تسهیل یا محدودسازی خلاقیت اثرگذار بود. یافته ها همچنین نشان داد که آموزش های مبتنی بر تجربه، تمرین های سناریومحور، شبیه سازی واقع گرایانه و انتقال تجربه میان نیروهای باسابقه و تازه کار از مهم ترین عوامل موثر بر یادگیری خلاقانه هستند. در نهایت، فرهنگ سازمانی حمایت گر، امنیت روانی، احساس تعلق و روحیه همکاری نیز زمینه لازم برای بروز و تقویت خلاقیت عملیاتی را فراهم می کند. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که ارتقای خلاقیت عملیاتی نیازمند توجه هم زمان به ابعاد مختلف فردی، مدیریتی، محیطی و آموزشی است و هرگونه برنامه ریزی برای بهبود عملکرد آتش نشانان باید بر اساس مجموعه ای یکپارچه از این عوامل صورت گیرد. یافته ها می تواند مبنای طراحی برنامه های آموزشی و مدیریتی برای افزایش کیفیت عملیات های امداد و نجات در سازمان آتش نشانی مشهد قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خلاقیت عملیاتی ، آتش نشانی ، تحلیل مضمون ، عوامل موثر ، تجربه عملیاتی