نقش معلم در شکل گیری انگیزه تحصیلی دانش آموزان: مروری نظام مند بر مبانی نظری و یافته های پژوهشی با تاکید بر نظریه خودتعیین گری و خودکارآمدی

انگیزش تحصیلی یکی از بنیادی ترین مفاهیم در روان شناسی تربیتی است که به عنوان نیروی محرکه رفتار یادگیری، نقش محوری در موفقیت و پیشرفت دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، معلمان به عنوان مهم ترین عامل انسانی در محیط مدرسه، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری و تقویت انگیزش تحصیلی دانش آموزان دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نظام مند نقش معلم در شکل گیری انگیزه تحصیلی دانش آموزان با تاکید بر نظریه خودتعیین گری و خودکارآمدی انجام شده است. این مطالعه از نوع مقالات مروری نظام مند است که با جستجوی جامع در پایگاه های داده معتبر و با استفاده از کلیدواژه های مرتبط انجام شد. از میان مقالات یافت شده، ۱۰ مقاله علمی-پژوهشی معتبر که مستقیما با موضوع پژوهش مرتبط بودند، برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. نتایج مرور پژوهش ها نشان داد که تعامل مثبت معلم-دانش آموز تاثیر مثبت و معناداری بر انگیزش تحصیلی دارد، در حالی که تعامل منفی تاثیر منفی بر آن دارد. خودکارآمدی تاثیر مستقیم بر انگیزش تحصیلی داشته و به واسطه تعامل مثبت معلم-شاگرد با آن رابطه غیرمستقیم معنی داری دارد. همچنین، متغیرهای میانجی متعددی از جمله خودکارآمدی، احساس تعلق به مدرسه، درگیری تحصیلی، جهت گیری هدف، تاب آوری تحصیلی و سازگاری تحصیلی در رابطه بین تعامل معلم-دانش آموز و انگیزش تحصیلی نقش واسطه ای ایفا می کنند. ویژگی های حرفه ای معلم به ویژه مهارت های مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی در پیش بینی انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد. بر اساس یافته ها، معلمان با ایجاد تعامل مثبت و حمایت گرانه، ارائه بازخوردهای سازنده، ایجاد انتظارات بالا و واقع بینانه، و به کارگیری ویژگی های حرفه ای موثر، می توانند انگیزش تحصیلی دانش آموزان را به طور چشم گیری افزایش دهند. بر این اساس، سرمایه گذاری بر توانمندسازی معلمان در حوزه های ارتباطی، انگیزشی و فناوری، یکی از موثرترین راهبردها برای ارتقای کیفیت آموزشی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان محسوب می شود. پیشنهاد می شود پژوهش های آینده به بررسی اثربخشی آموزش های مبتنی بر نظریه خودتعیین گری و خودکارآمدی بر انگیزش تحصیلی با استفاده از طرح های تجربی و مداخله ای بپردازند.

کلیدواژه ها:

انگیزش تحصیلی ، خودکارآمدی ، رابطه معلم-دانش آموز ، نظریه خودتعیین گری